1. TEMA: SÖZÜN İNCELİĞİ (6. HAFTA / SAYFA 63 – 71)

TEMEL KAVRAMLAR VE TDK SÖZLÜK KARŞILIKLARI

1. Altı Şapkalı Düşünme Tekniği (Sayfa 63/64, Atölye):
   • 1. Anlam (TDK): Bir konunun tek taraflı değil; nesnel, duygusal, eleştirel, iyimser, yaratıcı ve düzenleyici olmak üzere altı farklı açıdan ele alınmasını sağlayan akıl yürütme ve fikir geliştirme yöntemi.
2. Slogan (Sayfa 64, Atölye):
   • 1. Anlam (TDK): Bir düşünceyi, bir davanın veya kurumun ana fikrini kısa, çarpıcı ve akılda kalıcı bir biçimde özetleyen söz.
3. Çağrışım (Sayfa 67, Ölçme):
   • 1. Anlam (TDK): Bir kelime, düşünce veya görüntünün zihinde başka bir duygu veya düşünceyi kendiliğinden uyandırması süreci.
4. İki Kapılı Han (Sayfa 67, Ölçme):
   • 1. Anlam (TDK/Edebiyat): Âşık Veysel’in şiirinde “doğum” ve “ölüm” arasındaki insan ömrünü ve geçici dünyayı temsil eden metaforik imge.
5. İmge (Sayfa 68, Ölçme):
   • 1. Anlam (TDK): Zihinde tasarlanan, gerçekleşmesi özlenen hayal, imaj.
   • 2. Anlam (TDK/Edebiyat): Dış dünyadan alınan izlenimlerin zihinde özgün, yeni ve sanatsal bir tasarıma dönüştürülmesi.
6. İnfografik / Bilgi Görseli (Sayfa 70, Ölçme):
   • 1. Anlam (TDK): Karmaşık veri, bilgi ve istatistiklerin görsel grafikler, haritalar ve kısa metinlerle kolay anlaşılır şekilde sunulduğu biçim.

SAYFA SAYFA DERS İŞLENİŞİ VE BİREBİR SORU-CEVAPLAR

SAYFA 63: EDEBİYAT ATÖLYESİ: KONUŞMA — KONUŞMA ÖNCESİ

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: “Düşüncelerimi Sunuyorum” performans görevinin hazırlık aşamasıdır. Okul kütüphanecilik kulübünün “Okumanın İnsan Hayatındaki Önemi” etkinliği kapsamında altı şapkalı düşünme tekniğinin kuralları ve aşamaları açıklanmaktadır.

Sorular:

• 1. “Düşüncelerimi Sunuyorum” performans görevi kapsamında konuşma amaca, hedef kitleye ve altı şapkalı düşünme tekniğine uygun olarak nasıl planlanmalıdır?
  • Cevap: Konuşma, okul kütüphanecilik kulübünün düzenlediği “Okumanın İnsan Hayatındaki Önemi” etkinliğine yöneliktir. Hedef kitle öğretmenler ve öğrencilerdir. Konuşmada daha önce okunan Canım Kitapdenemesinden hareketle altı farklı düşünme açısı (beyaz, kırmızı, siyah, sarı, yeşil, mavi şapkalar) temsil edilecek ve düşünceler akıcı, etkileyici bir dille sunulacaktır.

SAYFA 64: KONUŞMA SIRASI (“DÜŞÜNCELERİMİ SUNUYORUM”)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Altı şapkalı düşünme tekniğine göre her şapkanın üstlendiği görevler tablosu ve konuşma yönergeleri yer almaktadır.

Sorular:

• 1. Takımınızla birlikte üstlendiğiniz şapkaların renklerine uygun olarak hazırladığınız konuşma içeriklerini sununuz.
  • Cevap:
    • Yeşil Şapka (Yaratıcı / Slogan): Sloganım: “Kitaplar, İnsanın Kendi İç Dünyasına Yaptığı En Özgür Yolculuktur.” Gerekçem: Yazar metinde kitabın insanı dar kalıplardan kurtarıp zihnini özgürleştirdiğini savunduğu için bu sloganı seçtim.
    • Sarı Şapka (İyimser): Denemedeki iyimser ileti; kitapların insanın yalnızlığını gideren, en karamsar anlarda bile ruhu yükselten ve hayata bağlayan en sadık dost olduğudur. Kitap okuyan bir insan asla yalnız kalmaz.
    • Beyaz Şapka (Nesnel): Metindeki nesnel olgular; Fransa’da anketçilerin “ıssız adaya düşseniz yanınıza hangi romanları alırsınız” sorusunu sorması, André Gide’in bu ankete verdiği cevap ve Sabahattin Eyüboğlu ile Nurullah Ataç’ın ölüm döşeğinde dahi kitap okumaları hakkındaki tarihsel gerçeklerdir.
    • Siyah Şapka (Eleştirel / Olumsuz): Denemedeki düşüncenin eleştirilecek yönü; yazarın sadece edebî eserlere odaklanıp fikir ve bilim eserlerini göz ardı eder bir tavır takınmasıdır. Hayat sadece duygusal ferahlamadan ibaret değildir; bilgi içeren eserler de gereklidir.
    • Kırmızı Şapka (Duygusal): Metnin bende uyandırdığı duygu; kitap kokusuna duyulan derin sevgi, yalnızlık anında bir kitaba sarılmanın verdiği huzur, emniyet hissi ve okuma tutkusunun coşkusudur.
    • Mavi Şapka (Özetleyen / Düzenleyici): Tüm şapkaların görüşlerini özetlersek: Kitap okumak nesnel olarak zihni geliştirir, duygusal olarak huzur verir, iyimser bakışla insanı yükseltir. Fikir eserleri ihmal edilmemekle birlikte edebiyat insanın ruhunu besleyen en büyük güçtür. Kararımız: Okumak, insan olmanın en estetik şartıdır.

SAYFA 65: KONUŞMA SONRASI & ÖZ DEĞERLENDİRME

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Konuşma performansının ardından öğrencinin kendi konuşmasını değerlendirdiği form adımları ve yönergeleri yer alır.

Sorular:

• 1. Kitabınızın 303. sayfasında yer alan öz değerlendirme formunu doldurarak konuşmanızı değerlendiriniz.
  • Cevap:
    • Konuşma amacımı ve hedef kitlemi belirledim: Evet [X]
    • Şapkamın temsil ettiği göreve uygun içerik hazırladım: Evet [X]
    • Konuşmamda Türkçeyi doğru, etkili ve kurallara uygun kullandım: Evet [X]
    • Beden dilimi, ses tonumu ve mekânı etkili kullandım: Evet [X]
    • Süreyi verimli kullandım: Evet [X]

SAYFA 66: AKRAN DEĞERLENDİRME VE GELECEK HEDEFLERİ

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Akran değerlendirme formu, öğretmen değerlendirme dönütleri ve konuşma sonrası kazanımları belirleme adımları yer almaktadır.

Sorular:

• 1. Kitabınızın 310. sayfasındaki akran değerlendirme formunu kullanarak arkadaşınızın konuşmasını değerlendiriniz.
  • Cevap:
    • Değerlendirilen Kişi: Ahmet Yılmaz (Mavi Şapka)
    • Çalışmanın En İyi Yanı: Tüm şapkaların sunduğu fikirleri çok akıcı ve sentezleyici bir dille özetleyip güçlü bir sonuca varması.
    • Beğendiğim 3 Yön: 1. Ses tonu ve diksiyonu mükemmeldi. 2. Beden dilini ve jestlerini çok doğal kullandı. 3. Zamanı tam sınırında bitirdi.
    • Geliştirilmesi Gereken 1 Yön: Göz temasını sınıfın sağ tarafındaki dinleyicilere biraz daha yayabilirdi.
• 2. Öğretmeninizin değerlendirme sonuçlarını inceleyiniz.
  • Cevap: Öğretmenden alınan dönütlerde konuşmanın akıcılığı, zaman yönetimi ve şapkanın amacına uygunluğu tam puan almıştır.
• 3. Öğretmeninizden ve arkadaşlarınızdan aldığınız dönütleri değerlendirerek gelecekte yapacağınız konuşmalar için hedeflerinizi yazınız.
  • Cevap: Konuşma sırasında heyecanımı dizginlemek için nefes kontrolü yapmayı ve sunum esnasında kâğıda bağımlı kalmadan doğrudan dinleyicilerle göz teması kurmayı hedefliyorum.

SAYFA 67: 1. TEMA ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (1 – 6. SORULAR)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Âşık Veysel’in “Uzun İnce Bir Yoldayım” türküsü karekodu ile Ahmet Haşim’in “Merdiven” (Piyâle) şiiri soruları yer almaktadır.

Sorular:

• 1. Yandaki karekodda yer alan Uzun İnce Bir Yoldayım adlı türküyü dinleyiniz/izleyiniz. Bu türkünün sizde uyandırdığı çağrışımları yazınız.
  • Cevap: İnsan ömrünün geçiciliği, hayat yolculuğu, kader, çaresizlik, doğum ve ölüm arasındaki çizgi, sabır ve arayış.
• 2. Bu türküde yer alan açık ve örtük iletiler nelerdir? Yazınız.
  • Cevap:
    • Açık İleti: Âşık Veysel gece gündüz demeden uzun bir yolda yürümektedir; dünyaya geldiği andan itibaren yolculuğu devam etmektedir.
    • Örtük İleti: Doğumla başlayıp ölümle biten insan hayatı, bilinmezliklerle dolu tek yönlü bir yolculuktur; insan bu dünyada bir yolcudur.
• 3. Bu türküde yer alan “iki kapılı bir han” imgesinin ne anlama geldiğini bağlamdan hareketle açıklayınız. Siz de türküde yer alan iki imge belirleyerek bu imgelerin türküde kazandığı anlamı aşağıdaki tabloya yazınız.
  • Cevap: “İki kapılı han” imgesi; ilk kapısı “doğum”, ikinci kapısı “ölüm” olan dünyayı ve insan ömrünütemsil eder.
  • İmge 1: “Uzun ince bir yol” \(\rightarrow\) Kazandığı Anlam: İnsanın doğumdan ölüme kadar katettiği çileli, meşakkatli ve sonu belli olan hayat mücadelesi.
  • İmge 2: “Gece gündüz” \(\rightarrow\) Kazandığı Anlam: Zamanın durdurulamaz akışı ve ömrün kesintisiz şekilde tükenmesi.
• 4. Bu türkünün en beğendiğiniz bölümlerini gerekçeleriyle yazınız.
  • Cevap: “Dünyaya geldiğim anda / Yürüdüm aynı zamanda” bölümünü çok beğendim. Çünkü insanın doğduğu andan itibaren ölüme doğru yürümeye başladığı gerçeğini yalın ama sarsıcı bir felsefi derinlikle ifade etmiştir.
• 5. Ahmet Haşim’in Merdiven şiirine hâkim olan duyguyu yazınız.
  • Cevap: Hüzün, yaşlılık/ömrün sonuna yaklaşma kaygısı, hüzünlü bir kabulleniş ve akşamın getirdiği melankoli.
• 6. Bu şiire hangi başlığı koymak isterdiniz? Yazınız.
  • Cevap: “Hayatın Akşamı” veya “Ömrün Son Basamağı”.

SAYFA 68: 1. TEMA ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (7. SORU – ŞİİR EŞLEŞTİRME)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Harflendirilmiş kutucuklarda 10 farklı şiir parçası (a’dan h’ye kadar) verilmiş ve bunların imge, ileti ve dil kullanımı bakımından sınıflandırılması istenmiştir.

Sorular:

• 7. Aşağıdaki soruların cevapları için ilgili kutucuğun harfini seçip soruların yanındaki boşluğa yazınız.
  • a) Hangi şiirlerde imge kullanılmıştır?
    • Cevap: a, e, g, ğ (a: Alaeddin Özdenören, e: Kemal Sayar, g: Ahmet Hamdi Tanpınar, ğ: Ahmet Haşim). Gerekçe: Bu kutucuklardaki şiirlerde “yıldızların dökülmesi”, “menekşelerin çözülmesi”, “ömrün tenha saati” gibi özgün benzetme ve imgesel tasarımlar vardır.
  • b) Hangi şiirde örtük iletiye yer verilmiştir?
    • Cevap: a, e, ğ (İmgesel anlatımla okurun yorumuna bırakılan şiirler).
  • c) Hangi şiirler günlük dille yazılmıştır?
    • Cevap: c, d (c: Ziya Gökalp, d: Behçet Necatigil). Gerekçe: Konuşma dilinin yalınlığı ve doğrudan anlatımı tercih edilmiştir.
  • ç) Hangi şiirlerde edebî dil tercih edilmiştir?
    • Cevap: a, b, ç, e, f, g, ğ, h (Sanatlı, ahenkli ve mecazlı söyleyişi öne çıkaran tüm şiir parçaları).

SAYFA 69: 1. TEMA ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (8 – 9. SORULAR)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Prof. Dr. İsmail Çetişli’nin metin parçası ile Mehmet Emin Yurdakul’un “Bırak Beni Haykırayım” şiiri yer almaktadır.

Sorular:

• 8. Prof. Dr. İsmail Çetişli’nin Edebiyat Sanatı ve Bilimi metninden alınan parçaya göre yazarın bu metni yazma amacı ne olabilir? Yazınız.
  • Cevap: Edebiyatın sadece kuru bir bilgi disiplini değil; insanı, toplumu ve hayatı güzelleştiren estetik bir sanat olduğunu açıklamak ve okura edebiyat sanatının hakiki mahiyetini kavratmaktır.
• 9. Bu şiiri yazan Mehmet Emin Yurdakul, İsmail Çetişli’nin edebiyat sanatına dair görüşlerine katılır mıydı? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle yazınız.
  • Cevap: Evet, katılırdı. Gerekçesi; İsmail Çetişli’nin edebiyatı insanı ve toplumu yücelten bir sanat olarak görmesidir. Mehmet Emin Yurdakul da şiirinde “Unutma ki şairleri haykırmayan bir millet, sevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidir” diyerek sanatın ve şairin toplumun dertlerine tercüman olma, insanı uyandırma ve yüceltme misyonunu savunmaktadır. Her iki yazar da edebiyatı toplumsal duyarlılığın ve insan ruhunun temeli sayar.

SAYFA 70: 1. TEMA ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (10. SORU – İNFOGRAFİK YAZISI)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: “Meksika Körfezi Petrol Kuyusu Felaketi” başlıklı bilgi görseli (infografik) yer almaktadır.

Sorular:

• 10. Yukarıda yer alan bilgi görselinin sizde uyandırdığı duyguları dile getiren edebî veya öğretici bir metin yazınız. Yazınıza başlamadan önce metin türünüzü işaretleyiniz.
  • Metin Türü İşareti: [X] Öğretici Metin
  • Cevap:
    DENİZİN SİYAH GÖZYAŞLARI VE İNSANLIĞIN SORUMLULUĞU 20 Nisan 2010 tarihinde Meksika Körfezi’nde meydana gelen petrol kuyusu patlaması, insanlığın doğaya verdiği yıkıcı zararın en somut ve acı göstergelerinden biridir. Sızan petrolün 149 bin kilometrekarelik devasa bir alana yayılması ve 49 milyon varil petrolün denize karışması, sadece bir çevre kazası değil, ekosisteme indirilmiş ağır bir darbedir. Bu felakette 1700 kaplumbağanın, 800 kuşun ve 1400 balina ile yunusun cansız bedenlerinin karaya vurması; 11 insanın hayatını kaybetmesi, hırs ve dikkatsizliğin doğaya ödettiği ağır bedeli gözler önüne sermektedir. Doğa bize cömertçe sunduğu yaşam alanlarını korumamızı beklerken; kirlenen denizler ve kararan gökyüzü insanoğlunun kendi geleceğini kararttığını kanıtlamaktadır. Sürdürülebilir bir dünya için çevre bilincini yükseltmek ve doğayla savaşmak yerine onunla uyum içinde yaşamak hayati bir zorunluluktur.

SAYFA 71: ÖĞRENME GÜNLÜĞÜ (1. TEMA SONU)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Öğrencinin 1. Tema boyunca edindiği tecrübeleri not ettiği öz yansıtma sayfasıdır.

Sorular:

• 1. Bu temada öğrendiğiniz en ilginç bilgi neydi?
  • Cevap: Picasso’nun eserlerinde İslami hat sanatını İslami bir niyetle değil, kendi Batı resim anlayışına uygun bir “malzeme” olarak kullandığını ve gelenekten yararlanmanın sadece biçimi kopyalamak olmadığını öğrenmek en ilgi çekici bilgiydi.
• 2. Bu temada öğrendiğiniz hangi bilgileri günlük hayatınızda kullanabilirsiniz?
  • Cevap: Günlük dildeki sıradan ifadeler ile sanatsal/edebî dildeki imgesel söyleyişlerin farkını kavradım. İletişim kurarken açık ve örtük iletileri ayırt edebilmeyi, yazılarımda mecaz ve benzetmelerle daha etkileyici bir üslup kullanmayı günlük yaşamıma aktarabilirim.
• 3. Hangi konu hakkında daha fazla bilgi edinmek isterdiniz?
  • Cevap: Divan şiirindeki ve halk şiirindeki karmaşık mecazlar, derin imge dünyası ve mülakat türünün teknik detayları hakkında daha fazla bilgi edinmek isterdim.
• 4. Sözün İnceliği temasında öğrendiklerinizden hareketle edebî dil ile günlük dilin farkları hakkındaki çıkarımlarınızı yazınız.
  • Cevap: Günlük dil pratik, doğrudan ve nesnel iletişimi amaçlarken; edebî dil işlenmiş, imgesel, ahenkli ve okurda estetik haz uyandırmayı hedefleyen sanatsal bir dildir. Edebî dilde kelimeler yan ve mecaz anlamlarıyla zenginleşir.
• 5. Sözün İnceliği temasına başlarken tema adının sizde uyandırdığı duygu ve düşüncelerle tema sonundaki duygu ve düşünceleriniz arasında ne gibi değişiklikler oldu?
  • Cevap: Başlangıçta “Sözün İnceliği” kavramını sadece güzel konuşmak olarak düşünüyordum. Tema sonunda ise her sözün arkasında derin bir kültür süzgeci, imge zenginliği, ses ahengi ve estetik bir duyarlılık bulunduğunu fark ettim.