TEMA: SÖZÜN İNCELİĞİ (SAYFA 12 – 21)

BİLİNMESİ GEREKEN KAVRAM, TERİM, KELİME, DEYİM VE ATASÖZLERİ (TDK KARŞILIKLARIYLA)

(1. Temanın ilk 10 sayfasında geçen ve öğrencilerin kazanımları kavraması için bilmesi gereken tüm terim ve kelimelerin TDK Güncel Türkçe Sözlük karşılıkları aşağıda listelenmiştir:)

  1. Söz Varlığı (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Bir dilde kullanılan veya bir kişinin, bir topluluğun söz dağarcığında bulunan kelimelerin bütünü, vokabüler.
    • 2. Anlam (TDK): Bir dilin tarihî süreçte biriktirdiği kelime, deyim, atasözü ve terimlerin tamamı.
  2. Edebî Dil (Sayfa 12, Kapak / Sayfa 13, Köprü Kurma):
    • 1. Anlam (TDK): Duygu, düşünce ve hayallerin estetik bir kaygıyla, imge ve mecazlarla zenginleştirilerek ifade edildiği, sanat değeri taşıyan özel anlatım dili.
    • 2. Anlam (TDK): Günlük dilin kurallarından yararlanmakla birlikte söyleyiş güzelliği ve imge çeşitliliğiyle sıradan anlatımdan ayrılan işlenmiş dil.
  3. Günlük Dil (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): İnsanların günlük yaşamda anlaşmak amacıyla kullandığı, yalın, dolaysız ve kural kaygısı en az olan iletişim dili.
    • 2. Anlam (TDK): Konuşma dilinin doğal akışı içinde, sanat kaygısı gütmeden gerçekleşen pratik dil kullanımı.
  4. Gerçeklik (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Var olan, varlığı nesnel olarak kanıtlanabilen şeylerin bütünü, vakıa.
    • 2. Anlam (TDK): Dış dünyada zihinden bağımsız olarak var olan durum ve olgular.
  5. Kurmaca (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Gerçekte var olmadığı hâlde zihinde tasarlanıp kurgulanan, edebî eserlerde sanatçının süzgecinden geçerek yeniden yaratılan yapı.
    • 2. Anlam (TDK): Edebiyat, tiyatro ve sinemada kurgu yoluyla oluşturulmuş olay veya evren.
  6. Açık İleti (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Metinde doğrudan, yoruma mahal vermeyecek şekilde açıkça ifade edilen, herkes tarafından aynı şekilde anlaşılan mesaj.
    • 2. Anlam (TDK): Tek bir anlama gelen, nesnel ve dolaysız yargı.
  7. Örtük İleti (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Metinde doğrudan söylenmeyen; okurun sezgisine, yorumuna, imge ve sembol dünyasına bırakılmış dolaylı mesaj.
    • 2. Anlam (TDK): Bağlamdan ve metin derinliğinden çıkarılabilen gizli anlam.
  8. İmge (Sayfa 12, Kapak / Sayfa 15, Şiir):
    • 1. Anlam (TDK): Zihinde tasarlanan, gerçekleşmesi özlenen hayal, imaj.
    • 2. Anlam (TDK): Edebiyatta dış dünyadan alınan izlenimlerin zihinde özgün ve yeni bir biçime dönüştürülmesiyle oluşan sanatlı zihinsel tasarım.
  9. Sembol / Simge (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Duyularla ifade edilemeyen bir düşünceyi veya soyut bir kavramı somutlaştırarak temsil eden işaret, remiz.
    • 2. Anlam (TDK): Bir nesneye veya kavrama kendi anlamı dışında yüklenen temsilî değer.
  10. Çağrışım (Sayfa 12, Kapak):
    • 1. Anlam (TDK): Bir kelime, düşünce veya görüntünün zihinde başka bir duygu veya düşünceyi kendiliğinden uyandırması süreci.
    • 2. Anlam (TDK): Davranışların veya fikirlerin birbirine bağlanarak hatırlanması durumu.
  11. Dürr ü Gevher Saçmak (Sayfa 13, Deyim/Söz Grubu):
    • 1. Anlam (TDK/Edebiyat): İnci ve değerli taşlar saçmak; mecazen çok değerli, hikmetli ve güzel sözler söylemek.
    • 2. Anlam (TDK): Sözü estetik ve derin anlamlarla süsleyerek sunmak.
  12. Kolundan Tutup Çekmek (Sayfa 17, Şiir / Sayfa 18, Soru 2, Deyim):
    • 1. Anlam (TDK): Bir kimseyi fiziksel olarak bir yöne doğru yönlendirmek.
    • 2. Anlam (TDK): Mecazen birini kendi düşüncesine, kendi tarafına veya bir akıma zorla/ikna yoluyla sevk etmeye çalışmak.
  13. Yolunu Ayırmak (Sayfa 17, Şiir, Deyim):
    • 1. Anlam (TDK): Bir kimseyle olan arkadaşlık, ortaklık veya ilişkiyi kesmek.
    • 2. Anlam (TDK): Aynı düşünce veya yöntemi paylaşmadığı birinden fikrî olarak ayrılmak.
  14. Türkü Tutturmak (Sayfa 17, Şiir, Deyim):
    • 1. Anlam (TDK): Bir türküyü kendi kendine veya yüksek sesle söylemeye başlamak.
    • 2. Anlam (TDK): Mecazen bir düşünceyi, bir davayı sürekli ve coşkuyla dile getirmek.

SAYFA 12: 1. TEMA KAPAK SAYFASI

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfa 1. Tema olan “Sözün İnceliği” temasının kapak sayfasıdır. Sayfada temanın alt başlıkları (Okuma: Şiir “San’at”, Okuma: Deneme “Picasso’nun Hatları”, Edebiyat Atölyesi: Yazma “Duygularımı Betimliyorum”, Dinleme/İzleme: Mülakat “Selim İleri’yle Mülakat”, Edebiyat Atölyesi: Konuşma “Düşüncelerimi Sunuyorum”) ve bu temada öğrenilecek temel kavramlar listelenmiştir. Ayrıca temada öğrenciden beklenen öğrenme hedefleri açıklanmaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları: (Bu sayfada doğrudan cevaplanacak numaralı soru bulunmamaktadır. Tema kapak yönlendirmeleri ve öğrenme hedefleri yer almaktadır.)

SAYFA 13: KÖPRÜ KURMA

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada “Köprü Kurma” başlığı altında öğrencilerin ortaokulda edindikleri dil ve paragraf bilgilerinin lise edebiyat öğrenimiyle nasıl ilişkilendirileceği açıklanmaktadır. Sayfada görsel olarak Abdurrahim Karakoç’un “Mihriban” şiirinden bir bölüm (“Sarı saçlarına deli gönlümü / Bağlamışlar çözülmüyor Mihriban…”) ile Yunus Emre’nin “Hak’tan bana oldu nazar / Hak kapısını açar oldum…” beyti ve dijital e-içerik karekodları bulunmaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları: (Bu sayfada numaralı soru bulunmamaktadır. Köprü kurma metni ve okuma materyalleri yer almaktadır.)

SAYFA 14: TEMAYA BAŞLARKEN (EDEBİYAT SOKAĞI)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada öğrencilerin edebiyat dünyasıyla etkileşim kurmasını sağlayan “Edebiyat Sokağı” kurgusu yer almaktadır. Bir okul koridorunun şair/yazar fotoğrafları, kitap kapakları, tiyatro afişleri ve şiir/düzyazı örnekleriyle bir Edebiyat Sokağı’na dönüştürülmesi fikri işlenmektedir. Görsel üzerinde Sait Faik Abasıyanık’ın “Dünyayı güzellik kurtaracak / Bir insanı sevmekle başlayacak her şey…” sözü yer almaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

  • a) Hazırlayacağınız sokağa Edebiyat Sokağı dışında hangi adları vermek istersiniz? Aşağıdaki sokak tabelalarına yazınız.
    • Öğretmen Cevabı:
      • 1. Tabelaya: “Sözün Büyüsü Sokağı”
      • 2. Tabelaya: “Kelimelerin İzinde Şairler Geçidi”
  • b) Sokağın girişine aşağıdaki sözlerden hangilerini asmak istersiniz? Söyleyiniz.
    • Verilen Sözler:
      • Her şey okumayla başlar.
      • Her şey okumak için!
      • Dünyayı yöneten; kalem, mürekkep ve kâğıttır.
      • En büyük hazine, kitaptır.
      • Kitap insanların dünyasını aydınlatan güneştir.
      • Kitap bilginin vatanıdır.
    • Öğretmen Cevabı: Sokağın girişine “Dünyayı yöneten; kalem, mürekkep ve kâğıttır.” ile “Kitap insanların dünyasını aydınlatan güneştir.” sözlerini asmak isterim. Çünkü bu sözler hem edebiyatın dönüştürücü gücünü hem de okumanın zihni aydınlatan estetik değerini en güçlü şekilde ifade etmektedir.
  • c) Aşağıdakilerden hangilerinin bu sokakta olmasını isterdiniz? İşaretleyiniz.
    • Maddeler ve İşaretleme Durumu (Öğretmen Cevabı):
      • [X] Denemeden alınmış açıklayıcı anlatımın kullanıldığı paragraf ya da paragraflar
      • [X] Makaleden alınmış tartışmacı anlatımın kullanıldığı paragraf ya da paragraflar
      • [X] Hikâyeden alınmış öyküleyici ve betimleyici anlatımın kullanıldığı paragraf ya da paragraflar
      • [X] Türkçeyi doğru ve güzel kullanmak için hazırlanan yazım kurallarının bulunduğu afişler
      • [X] Yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, Türkçenin ses özelliklerini gösteren bilgi görsellerinin bulunduğu afişler
      • [X] Şair ve yazarların görselleri
      • [X] Kitap kapaklarının görselleri
      • [X] Tiyatro oyunlarının tanıtım afişleri
      • [X] Sanat dergilerinin kapak görselleri
      • [X] Şiirlerden alınmış dizeler, beyitler, dörtlükler, bentler (Açıklama: Zengin ve çok yönlü bir Edebiyat Sokağı oluşturmak için listedeki tüm maddelerin işaretlenmesi uygundur.)

SAYFA 15: OKUMA: ŞİİR — KONUYA BAŞLARKEN

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada şiir ünitesine hazırlık amacıyla farklı dönem ve anlayışlardan altı Türk şairine ait kısa dizeler/dörtlükler sunulmaktadır:

  1. Şüküfe Nihal Başar — “Senden Sonra”
  2. Halide Nusret Zorlutuna — “Biraz Daha”
  3. Ömer Bedrettin Uşaklı — “Yayla Dumanı”
  4. Necip Fazıl Kısakürek — “Anneciğim”
  5. Erzurumlu İbrahim Hakkı — “Tefvizname”
  6. Cahit Zarifoğlu — “Anılar Defterinde Gül Yaprağı”

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

  • 1. Verilen dizelerde sizi en çok etkileyen ifadelerin altını çiziniz.
    • Öğretmen Cevabı: Öğrencilerin kitap üzerinde altını çizeceği örnek ifadeler:
      • Ömer Bedrettin Uşaklı: “Gümüş bir dumanla kapandı her yer”
      • Cahit Zarifoğlu: “Anılar defterinde gül yaprağı / Gibi unutuldum kurudum”
      • Erzurumlu İbrahim Hakkı: “Hak şerleri hayreyler / Zannetme ki gayreyler”
  • 2. Dizelerde altını çizdiğiniz bu ifadeleri seçme gerekçeniz nedir? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Bu ifadeleri seçme gerekçem; kelimelerin günlük dildeki sıradan anlamlarıyla değil, güçlü imgeler, benzetmeler ve ritmik bir söyleyişle kullanılmış olmasıdır. Örneğin “anılar defterinde gül yaprağı gibi kuruma” benzetmesi yalnızlık duygusunu somutlaştırarak zihinde estetik bir resim çizmektedir.

SAYFA 16: OKUMA ÖNCESİ

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfa “San’at” şiirini okumadan önceki hazırlık aşamasıdır. Sayfada karekod üzerinden dinlenecek “Anadolu Sevgisi” şiiri etkinliği ile Alemdar Yalçın’ın “Anadolu Ezgisi” ve Mehmet Kaplan’ın “Şiir Tahlilleri 2” (Han Duvarları incelemesi) metinleri yer almaktadır.

Sayfadaki Metin Parçaları:

  • Alemdar Yalçın (Anadolu Ezgisi): Akdeniz ve Anadolu coğrafyasının doğal güzelliklerini coşkulu ve betimleyici bir dille anlatan nesnel/öznel harmanlı metin.
  • Mehmet Kaplan (Şiir Tahlilleri 2): Han Duvarları şiirinde şairin Anadolu coğrafyasını, yer adlarını ve gerçekliği ayrıntılı biçimde gözlemlediğini belirten inceleme metni.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

  • Aşağıdaki çalışmayı, aşamaları takip ederek yapınız.
  • a) Yandaki karekodu okutarak Anadolu Sevgisi adlı şiiri dinleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şiir sınıfta karekod okutularak dinlenir.
  • b) Anadolu Sevgisi şiirinin sizde uyandırdığı duyguları söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şiir bende vatan sevgisi, Anadolu coğrafyasına karşı derin bir hayranlık, aidiyet duygusu ve millî gurur uyandırdı.
  • c) Aşağıdaki paragrafları okuyunuz.
    • (Alemdar Yalçın ve Mehmet Kaplan’a ait yukarıdaki iki paragraf okutulur.)
  • ç) Anadolu Sevgisi şiirini dinlerken hissettiğiniz duyguları hangi paragrafı okurken hissettiniz? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle yazınız.
    • Öğretmen Cevabı: Şiiri dinlerken hissettiğim coşkuyu Alemdar Yalçın’ın “Anadolu Ezgisi” paragrafını okurken hissettim. Çünkü paragrafta yer alan “yeşilliklerle maviliklerin kucaklaşması”, “dağların lacivert dorukları” gibi canlı betimlemeler şiirdeki Anadolu sevgisini zihnimde somutlaştırmıştır.
  • d) Okuyacağınız San’at adlı şiirin başlığından ve yanındaki görsellerden hareketle şiirin içeriği hakkındaki tahminlerinizi yazınız.
    • Öğretmen Cevabı (Tablo Doldurma):
      • Şiirin İçeriği Hakkındaki Tahminim: Şiirin Türk sanatı, Anadolu kültürü (çini, hat, zeybek) ile Batı sanatı arasındaki farkları ve memleket sevgisini anlatacağını tahmin ediyorum.
  • e) San’at adlı şiiri okuduktan sonra şiirin içeriği hakkındaki bölümü doldurunuz. Tahminlerinizin şiirin içeriğiyle örtüşen yönlerini söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı (Tablo Doldurma):
      • Şiirin İçeriği (Gerçekleşen): Faruk Nafiz Çamlıbel bu şiirde Batı sanatına öykünen sanat anlayışı ile Anadolu’nun yerli ve millî değerlerini işleyen sanat anlayışını karşılaştırmış, kendi yolunun memleket sanatı olduğunu ilan etmiştir.
      • Örtüşen Yönler: Şiirin içeriği ile görsellerden yaptığımız “memleket sanatı ve yerli kültür” tahmini birebir örtüşmüştür.

SAYFA 17: OKUMA SIRASI — “SAN’AT” ŞİİRİ (FARUK NAFİZ ÇAMLIBEL)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada Türk edebiyatında Memleket Edebiyatı hareketinin bildirisi (manifestosu) niteliğindeki “San’at” şiirinin tam metni (6 dörtlük) yer almaktadır. Sayfada şiirle uyumlu olarak Sülüs Hat sanatı, Yeşil Çini motifi, Zeybek oyunu ve Batı Orkestrası görselleri bulunmaktadır.

Sayfada Yer Alan Yönerge:

“Sınıfta öğretmeninizin rehberliğinde iki takım oluşturunuz. San’at adlı şiirin her dörtlüğünün ilk iki dizesini birinci takım, son iki dizesini ikinci takım okuyacak şekilde hazırlık yapınız. Takımınıza ait dizeleri vurgu dan tonlamaya dikkat ederek söz korosu şeklinde okuyunuz.”

METİN SONU BÜTÜNCÜL ANALİZİ VE EDEBÎ UNSURLAR (“SAN’AT” ŞİİRİ)

Sayfa 17’de metin tamamlandığı için şiirin bütüncül tahlili şu şekildedir:

  • Şair: Faruk Nafiz Çamlıbel (Han Duvarları kitabından).
  • Türü: Memleketçi Şiir / Lirik-Epik Şiir.
  • Nazım Biçimi ve Ölçü: Dörtlük (6 dörtlük), 11’li hece ölçüsü, Çapraz Kafiye düzeni (abab).
  • Konu: Sanat anlayışları ve memleket gerçekleri.
  • Ana Fikir / Ana Duygu: Gerçek ve milli sanat; kendi toprağımızdan, insanımızdan ve kültürümüzden beslenen sanattır. Sanatçı yüzünü Batı’ya değil, Anadolu’ya dönmelidir.
  • Kurgu ve Karşılaştırma Unsuru (Tezat):
    • “Sen” (Batılılaşmış Aydın): İnce mozaik, 40 asırlık mabet, bale/beyaz kelebek, orkestra, kadın heykeli.
    • “Biz” (Memleketçi Sanatçı): Sülüs yazı, yeşil çini, zeybek, ızdırap çekenlerin acıklı nefesleri, köylünün kıvrılmayan beli, Anadolu türküleri.
  • Mekân: Batı şehirleri/sahneleri \(\leftrightarrow\) Anadolu coğrafyası.

SAYFA 18: OKUMA SONRASI — SÖZ VARLIĞIMIZ VE METNİMİZİ ANLAYALIM (1-2)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada şiir okuma sonrasındaki Söz Varlığımız etkinlikleri (kelimelerin şiirde kazandığı farklı anlamlar, güncel imla durumları, üç nokta kullanımı) ile Metnimizi Anlayalım bölümünün ilk iki sorusu yer almaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

SÖZ VARLIĞIMIZ

  • 1. Okuduğunuz San’at adlı şiirde geçen bazı kelimelerin sözlük anlamları tabloda verilmiştir. Bu kelimelerin sözlük anlamları ile okuduğunuz şiirde kazandığı anlamları karşılaştırınız. Farklı anlamda kullanılan kelimeleri örnekteki gibi tabloya işaretleyiniz.
    • Kelime – Şiirde Geçtiği Dize – Farklı Anlamda Kullanılmış mı? (Öğretmen Cevabı):
      • bahar (“Bizim diyarımız da binbir bahârı saklar!”) \(\rightarrow\) Evet [X] (Mecazen güzellikler, zenginlikler)
      • bahçe (“Yalnız senin gezdiğin bahçede açmaz çiçek”) \(\rightarrow\) Evet [X] (Mecazen Batı sanat ve kültür dünyası)
      • kelebek (“Çiçekli bir sahnede bir beyaz kelebeğin”) \(\rightarrow\) Evet [X] (Mecazen sahnede dans eden balerin)
      • musiki (“Bizde geçer en hazin bir mûsikî yerine!”) \(\rightarrow\) Hayır [X] (Doğrudan müzik/ses sanatı anlamında)
      • raks (“Sen raksına dalarken için titrer derinden”) \(\rightarrow\) Hayır [X] (Doğrudan dans anlamında)
      • sülüs (“Bizi sarar bir sülüs yazı görsek duvarda”) \(\rightarrow\) Hayır [X] (Hat sanatı türü anlamında)
      • zeybek (“Toprağa diz vuruşu dağ gibi bir zeybeğin”) \(\rightarrow\) Hayır [X] (Efe/halk oyunu anlamında)
  • 2. Sizce şair, San’at adlı şiirde kelimelere neden farklı anlamlar yüklemiştir? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şair, şiirinde imge gücünü artırmak, soyut duygu ve düşünceleri (Batı sanatı ile yerli sanat farkını) okuyucunun zihninde somutlaştırarak estetik bir çağrışım yaratmak amacıyla kelimelere farklı (mecazi) anlamlar yüklemiştir.
  • 3. Okuduğunuz San’at adlı şiirde geçen “san’at, bahâr, mûsikî, mozayik” kelimelerinin güncel yazım şekillerini TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz. Bu sözcüklerin metnin aslı ile güncel yazımı arasındaki farklılığın gerekçelerini söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı:
      • TDK Güncel Yazımları: sanat, bahar, musiki, mozaik.
      • Farklılığın Gerekçesi: Metnin yazıldığı dönemdeki imla kuralları ile günümüz TDK imla kılavuzu arasındaki değişikliklerdir. Şiirin aslına sadık kalındığı için kesme işareti (san’at), uzatma işaretleri (bahâr, mûsikî) ve eski kelime biçimleri (mozayik) korunmuştur.
  • 4. Türk Dil Kurumunun genel ağ sayfasından üç nokta işaretinin kullanım amaçlarını inceleyiniz. Okuduğunuz San’at adlı şiirde kullanılan üç nokta (…) işaretinin doğru kullanılma durumunu değerlendiriniz.
    • Öğretmen Cevabı: Üç nokta şiirde kelimelerin veya cümlelerin tamamlanmayıp okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını (eksiltili anlatım) ve duygunun derinliğini göstermek amacıyla kullanılmıştır (“yeşil çini…”, “Ayrılıyor yolumuz!”). TDK kurallarına göre kullanımı doğrudur.

METNİMİZİ ANLAYALIM

  • 1. Şiir deyince aklınıza gelenleri arkadaşlarınızla paylaşınız. Düşünceleriniz San’at adlı şiirle örtüşüyor mu? Gerekçeleriyle söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şiir deyince aklıma ölçülü ve ahenkli söyleyiş, duygu yoğunluğu ve özgün imgelemler gelmektedir. Düşüncelerim “San’at” şiiriyle örtüşmektedir; çünkü şiir güçlü hece ölçüsü, ritmi ve vatan sevgisi gibi derin bir duyguyu işlemesiyle tam bir şiir estetiği sunar.
  • 2. Birinci dörtlükte söyleyiciyi kolundan tutarak çeken kişinin amacı ne olabilir? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Söyleyiciyi kolundan tutarak çeken kişinin amacı, onu kendi benimsediği Batı tarzı yabancı sanat anlayışına sevk etmek, kendi kültüründen uzaklaştırıp Batı estetiğine hayran bırakmaktır.

SAYFA 19: METNİMİZİ ANLAYALIM (3-7)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada “San’at” şiirine ait metin tahlil sorularının (3. sorudan 7. soruya kadar) devamı yer almaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

  • 3. Okuduğunuz San’at adlı şiire göre mabetleri süslemek için neler kullanılmaktadır ve bu süslemeler insanları nasıl etkilemektedir? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şiire göre Batı mabetlerinde “ince mozaik”, bizim mabetlerimizde ise “sülüs yazı” ve “yeşil çini” kullanılmaktadır. Bu yerli süslemeler insanımızı sarar, ruhuna heyecan ve estetik bir coşku verir.
  • 4. Şair, üçüncü dörtlükte bale ve zeybek oyununu neden karşılaştırmış olabilir? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şair, Batı kültürünün narin ve gösterişli dansı olan bale (“beyaz kelebek”) ile Türk halk kültürünün heybetli ve samimi oyunu olan zeybeği (“dağ gibi zeybek”) karşılaştırarak millî kültürümüzün ruhumuza daha yakın ve güçlü hitap ettiğini göstermek için karşılaştırmıştır.
  • 5. Dördüncü dörtlükteki sazsız giden kadınlar ve köylülerin ayak izleri imgeleri neleri çağrıştırmaktadır? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Bu imgeler Anadolu insanının çileli, gösterişsiz ama bir o kadar da vakur ve doğal yaşamını; onların yaşadığı hayatın yazılmamış gerçek bir destan olduğunu çağrıştırmaktadır.
  • 6. Şiirde “sen” ve “biz” kelimeleriyle kimler kastedilmiştir? Açıklayınız.
    • Öğretmen Cevabı:
      • “Sen”: Batı kültürüne ve sanatına öykünen, kendi değerlerine yabancılaşmış aydınları/sanatçıları temsil eder.
      • “Biz”: Anadolu coğrafyasına yönelen, yerli ve millî değerleri işleyen Memleketçi Türk şairlerini temsil eder.
  • 7. Şiirdeki tezat (karşıtlık) sanatına örnekler bularak yazınız.
    • Öğretmen Cevabı:
      • Örnek 1: İnce mozaik (Batı) \(\leftrightarrow\) Sülüs yazı / Yeşil çini (Doğu-Türk)
      • Örnek 2: Beyaz kelebek / Bale (Batı) \(\leftrightarrow\) Dağ gibi zeybek (Türk)
      • Örnek 3: Fırtınalı orkestra sesleri (Batı) \(\leftrightarrow\) Acıklı nefesler / Hazin musiki (Türk)

SAYFA 20: METNİMİZİ ANLAYALIM (METİNLER ARASI KARŞILAŞTIRMA VE ANA FİKİR)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada metinler arası karşılaştırma yapılması için Yahya Kemal Beyatlı’nın “Endülüs’te Raks” (İspanyol dansı ve kültürü) ile Necmettin Halil Onan’ın “Bir Yolcuya” (Çanakkale vatan savunması) şiirleri sunulmaktadır. Sayfanın devamında “San’at” şiirinin ana fikri ve değerlendirme soruları yer almaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

  • c) Takım sözcüleri olarak yazdığınız maddeleri sırayla okuyunuz.
    • Öğretmen Cevabı: Sınıf içi sözcü sunumu gerçekleştirilir.
  • ç) Şair, sen ve biz şeklinde ifade edilen sanat anlayışlarından hangisini benimsemektedir ve şairin bu sanat anlayışını benimseme gerekçesi nedir? Söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: Şair “biz” şeklinde ifade edilen sanat anlayışını benimsemektedir. Gerekçesi, Anadolu’nun keşfedilmeyi bekleyen yazılmamış bir destan gibi büyük bir zenginliğe sahip olması ve kendi insanımızın duygu dünyasına hitap etme isteğidir.
  • d) Aşağıdaki şiirler, sen ve biz olarak ifade edilen sanat anlayışlarından hangisine göre yazılmıştır? Şiirlerin altına yazınız.
    • Endülüs’te Raks (Yahya Kemal Beyatlı) \(\rightarrow\) “Sen” anlayışına göre yazılmıştır. (Yabancı kültür ve İspanyol raksı işlenmiştir.)
    • Bir Yolcuya (Necmettin Halil Onan) \(\rightarrow\) “Biz” anlayışına göre yazılmıştır. (Çanakkale şehitleri ve vatan sevgisi işlenmiştir.)
  • e) Bu sanat anlayışlarından hangisini benimseyerek şiir yazmak isterdiniz? Gerekçeleriyle söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı: “Biz” anlayışını benimseyerek yazmak isterdim. Çünkü kendi milletimin tarihini, sevinçlerini ve acılarını kaleme almak eserimi daha samimi, özgün ve kalıcı kılacaktır.
  • f) Aşağıya beğendiğiniz sanat anlayışını yansıtan bir dörtlük yazınız.
    • Öğretmen Cevabı (Örnek Dörtlük):
      “Atsız pusatsızız ama yürekten, Toprağa sevdalı köylüyüz biz de. Başka söz istemez öz Türkçe varken, Yalnız bu vatanın türküleri bizde.”
  • 8. San’at adlı şiire hâkim olan düşünceyi yazınız.
    • Öğretmen Cevabı: Şiire hâkim olan düşünce; Türk sanatının ve edebiyatının temel kaynağının Batı taklitçiliği değil, Anadolu coğrafyası, Türk tarihi ve kendi milli kültürümüz olması gerektiğidir.
  • 9. Şairin San’at adlı şiiri yazma amacı ne olabilir? Yazınız.
    • Öğretmen Cevabı: Şairin amacı, Memleket Edebiyatı hareketinin görüşlerini ilan etmek, Türk sanatçılarını taklitçilikten vazgeçirip Anadolu insanına ve milli değerlere yönelmeye çağırmaktır.
  • 10. Okuduğunuz San’at adlı şiire yönelik olumlu ve olumsuz eleştirilerinizi gerekçeleriyle söyleyiniz.
    • Öğretmen Cevabı:
      • Olumlu Eleştiri: Dili son derece sade, hece ölçüsü ve ahengi güçlüdür. Milli bilinci uyandırmada çok başarılıdır.
      • Olumsuz Eleştiri: Batı sanatını ve evrensel değerleri tamamen dışlayan fazla keskin karşıtlıklar (tezatlar) içermektedir.

SAYFA 21: SANATÇIYI TANIYALIM (FARUK NAFİZ ÇAMLIBEL)

Sayfa İçeriği ve Metin Bilgisi: Bu sayfada “San’at” şiirinin şairi Faruk Nafiz Çamlıbel’in (1898-1973) biyografisi, Beş Hececiler grubundaki yeri, eserleri (Han Duvarları, Yıldız Yağmuru, Canavar, Onuncu Yıl Marşı) ve edebî kişiliği tanıtılmaktadır. Sayfanın altında şairin üslubunu belirlemeye yönelik bir karşılaştırma etkinliği bulunmaktadır.

Sayfada Yer Alan Sorular ve Öğretmen Cevapları (Birebir ve Eksiksiz):

  • Faruk Nafiz Çamlıbel’in biyografisinden ve incelediğiniz San’at adlı şiirden yaptığınız çıkarımlardan hareketle aşağıda verilen şiirlerden hangisinin Faruk Nafiz Çamlıbel’e ait olabileceğini gerekçesiyle yazınız.
    • I. Şiir:
      “Başka yıldızda bir hayât imiş o. Yaşamak zevki her saatte esen, Daima nurlu bir gece’ydi zaman. Dinleyen söyleyen kadar arif, Seyreden oynayan kadar hassas.”
    • II. Şiir:
      “Başıboş, kırlara salar tayını, Elinden düşürmez okla yayını; Ellere bırakır zafer payını, Memleket yolunda kurban olurlar!..”
    • Öğretmen Cevabı ve Gerekçesi:
      • II. Şiir Faruk Nafiz Çamlıbel’e aittir.
      • Gerekçe: II. Şiir hece ölçüsüyle (8’li hece), duru ve sade bir Türkçe ile yazılmıştır. Şiirde memleket sevgisi, Anadolu insanının fedakârlığı (“Memleket yolunda kurban olurlar!”) işlenmiştir. Bu durum şairin biyografisindeki memleket edebiyatı anlayışı ve incelediğimiz “San’at” şiirindeki “biz” söylemi ile birebir örtüşmektedir. I. Şiir ise serbest/bireysel anlayışta yazıldığı için şairin üslubuna uymamaktadır.
Yukarı Çık