📚 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı (Sayfa 249–300)

Soru 1: Hoca Ahmet Yesevi, Mevlânâ, Yunus Emre, Kaygusuz Abdal, Hacı Bayram Veli, Hacı Bektaş Veli gibi şahsiyetlerin bu kadar çok sevilmesinin gerekçelerinin ne olabileceğini okuduğunuz Yunus Emre adlı tiyatro eserinden hareketle yazınız.

Cevap ve Açıklaması: Bu şahsiyetler halktan kopuk, ulaşılamaz kişiler olmamışlardır. Aksine, metinde Hacı Bektaş Veli’nin de dediği gibi “barışı, insanlık ve kardeşliği” getirmişlerdir. Dışlayıcı değil, kucaklayıcı bir üslup benimsemişlerdir. Gönül kapılarını herkese açmaları, kimseyi ayırmamaları, kibirlenmek yerine halkın derdiyle dertlenmeleri ve insanlara gerçeği, iyiliği ve sevgiyi kendi dilleriyle, anlaşılır bir şekilde anlatmaları onların yüzyıllar boyunca çok sevilmesini sağlamıştır.

Soru 2: Okuduğunuz Yunus Emre adlı tiyatro eserinde yer alan toplumsal yardımlaşma ve dayanışmayla ilgili unsurları söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması: Metinde toplumsal dayanışmaya dair şu güzel örnekler vardır:
1. Yunus’un kendi açlığından ziyade “köyde herkesler aç, ihtiyarı, hastası, yavrusu” diyerek köyü için buğday istemeye gelmesi ve elinde avucunda ne varsa (alıç) armağan getirmesi.
2. Dergâhtaki dervişlerin hep birlikte çalışmaları, şarkı/nefes söyleyerek iş bölümü yapmaları.
3. Hacı Bektaş Veli’nin, Yunus’un getirdiği alıçları tüm dervişlere üleştirmesi (paylaştırması).
4. Taptuk Emre dergâhına yorgun gelen Yunus’a hemen “sofra hazırlanması” ve “yatacak yer” verilmesi.

Soru 3: Hayatta bir şeylere ulaşabilmek için belirli bir çaba ve süreç gerekir. Okuduğunuz metinde Yunus Emre nasıl bir çaba göstermiştir? Benzer durumları hayatınızdan örnekler vererek açıklayınız.

Cevap ve Açıklaması: Yunus Emre, sadece istemekle yetinmemiş, gerçeğe ve maneviyata ulaşmak için nefsini terbiye etmeyi kabul etmiş, usta bir derviş olabilmek adına “her şeye uf demeden” katlanmayı göze almıştır. Hatasını anlayıp yoldan geri dönme erdemini göstermiş ve dergâhın en zor işlerine talip olmuştur.
(Öğrenci İçin Hayattan Örnek): Tıpkı bizim büyük bir hedefe ulaşmak, örneğin zorlu bir sınava hazırlanırken ya da bir sporda ustalaşırken uykumuzdan fedakârlık etmemiz, yorulsak da pes etmememiz gibi. Hiçbir başarı ve olgunluk, emek verilmeden, zorluk çekilmeden kazanılmaz.

Soru 4 a) Okuduğunuz Yunus Emre adlı tiyatro eserinde Hacı Bektaş Veli, Anadolu’ya ak güvercin kılığında gelmesi ile ilgili durumu nasıl açıklamıştır? Söyleyiniz.

Cevap: Hacı Bektaş Veli bu durumu, Anadolu’ya birliği kurmak ve korumak için geldiklerini, aynı zamanda insanlık, kardeşlik ve barışı getirdiklerini ifade ederek açıklamıştır. Ak güvercin, kılıcı ve savaşı değil, sevgi ve barışı temsil etmektedir.

Soru 4 b) Açıklamalarınızdan hareketle Yunus Emre’nin “Gelin tanış olalım / İşi kolay kılalım / Sevelim sevilelim / Dünya kimseye kalmaz…” sözünden ne anlıyorsunuz? Bu düşünceyi düstur edinmek günlük hayatta size neler kazandırır? Yazınız.

Cevap: Bu dizeler, insanların birbirini tanıması, ön yargılarından kurtulması ve kin gütmek yerine sevgiyle yaklaşması gerektiğini anlatır. Dünya gelip geçicidir; bu yüzden düşmanlık anlamsızdır. Bu düşünceyi düstur edinmek (ilke edinmek) insana iç huzuru kazandırır, toplumda saygı ve dostluk bağlarını güçlendirir.

Soru 5 b) İki metin arasındaki yapı farklılığının gerekçeleri neler olabilir? Söyleyiniz.

Cevap: Farklılığın asıl gerekçesi tür ayrımıdır. Yunus Emre bir tiyatro eseri (göstermeye bağlı) olduğu için zaman ve mekân sahne imkânlarıyla sınırlıdır, anlatıcı yoktur. Çalıkuşu ise bir roman (anlatmaya bağlı) olduğu için yazarın hayal gücüyle yıllarca süren olaylar, sayısız mekân ve geniş bir şahıs kadrosu barındırır; olayları aktaran bir anlatıcıya ihtiyaç duyar.

Soru 6 b) Sizce metinlerde işlenen tema ve konu, yapı unsurlarının belirlenmesinde etkili olmuş mudur? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle söyleyiniz.

Cevap: Kesinlikle etkili olmuştur. Çalıkuşu’nda bir öğretmenin idealizmi ve mücadelesi anlatıldığı için olayların çeşitli Anadolu kasabalarında ve uzun bir zamana yayılarak anlatılması gerekmiştir. Yunus Emre tiyatrosunda ise “tasavvuf ve nefis terbiyesi” işlendiği için, bu derin felsefi konu dar bir mekânda (dergâh) ve karakterlerin karşılıklı diyaloglarıyla verilmeye daha uygundur.

Soru 7: Yunus Emre adlı tiyatro eserinin üslup özellikleri hakkındaki çıkarımlarınızı yazınız.

Cevap: Metnin dili oldukça sade, doğal ve anlaşılırdır. Tasavvufi kavramlar (nefes, hacet, dergâh vb.) geçmesine rağmen karmaşık tamlamalardan kaçınılmıştır. Cümleler kısa, vurucu ve halkın günlük konuşma dilinin samimiyetini yansıtan bilgece bir üsluba sahiptir.

Soru 8 a) Çalıkuşu adlı romanla Yunus Emre adlı tiyatroyu üslup özellikleri bakımından karşılaştırınız. Benzer ve farklı yönlerini yazınız.

Benzer Yönler: Her iki eserde de halkın anlayabileceği, sade, açık ve yapmacıksız bir dil kullanılmıştır. İki yazar da sanat yapmak uğruna anlaşılmaz kelimelere sığınmamış, samimi bir anlatımı tercih etmiştir.
Farklı Yönler: Çalıkuşu romanında betimlemeler (tasvirler), uzun cümleler, iç monologlar ve ruhsal çözümlemeler ağırlıktadır. Yunus Emre tiyatrosunda ise kısa, hareket bildiren, karşılıklı konuşmaya (diyaloğa) dayalı ve eylem odaklı bir üslup vardır.

Soru 8 b) Üslup özelliklerindeki benzerliklerin ve farklılıkların gerekçeleri ne olabilir? Söyleyiniz.

Cevap: Farklılıkların asıl nedeni metinlerin ait olduğu edebi türlerdir. Roman okura zihinsel bir dünya kurdurduğu için betimlemeye ve uzun tasvirlere ihtiyaç duyar; tiyatro ise sahnede canlandırıldığı için kelimelerden çok aksiyona ve karşılıklı kısa diyaloglara dayanmak zorundadır.

Soru 9: Tema, yapı özellikleri ve üslup bakımından değerlendirdiğiniz Çalıkuşu adlı roman ile Yunus Emre adlı tiyatro metninden hangisini daha çok beğendiniz? Gerekçeleriyle yazınız.

Örnek Cevap (Öğrenci yorumuna açıktır): Çalıkuşu romanını daha çok beğendim. Çünkü roman, Feride’nin iç dünyasına, günlüğü aracılığıyla onun en gizli hislerine ortak olmamı sağladı ve Anadolu’nun o dönemki şartlarını zihnimde bir resim gibi canlandırdı. / Veya: Yunus Emre tiyatrosunu beğendim çünkü diyaloglar sayesinde olaylar çok daha hızlı ve akıcı bir şekilde ilerliyor, verilmek istenen tasavvufi mesaj doğrudan ve net bir şekilde izleyiciye geçiyor.

Soru 10: Okuduğunuz Çalıkuşu adlı romanda sahneleme tekniğine uygun olmayan olay ve durumları Yunus Emre adlı tiyatronun yapı ve üslup özelliklerini göz önünde bulundurarak sınıfça tartışınız. Ulaştığınız ortak sonuçları yazınız.

Cevap ve Açıklaması: Bir eserin tiyatro sahnesinde oynanabilmesi için (Yunus Emre metninde gördüğümüz gibi) olayların dar bir çerçevede, az mekânda ve diyalog ağırlıklı olması gerekir. Oysa Çalıkuşu romanı sahnelemeye şu sebeplerden dolayı uygun değildir:
1. Mekân Zenginliği: Roman boyunca İstanbul, Tekirdağ, Zeyniler Köyü, Bursa, İzmir, Kuşadası gibi sürekli değişen onlarca mekân vardır. Bir tiyatro sahnesinde her perde için bu kadar farklı dekor kurmak pratik değildir.
2. Geniş Zaman Dilimi: Feride’nin çocukluğundan yetişkinliğine kadar geçen çok uzun yılları sahnede iki saatlik bir oyuna inandırıcı bir şekilde sığdırmak zordur.
3. İç Monologlar (Günlük Tekniği): Roman, Feride’nin günlüğünden oluşur. Feride’nin kendi içindeki sessiz fırtınaları sahnede bir oyuncunun sürekli kendi kendine konuşarak (monologla) seyirciye aktarması tiyatro tekniği açısından sıkıcı olabilir. (Yunus Emre tiyatrosunda ise her şey karşılıklı konuşmayla, yani aksiyonla veriliyordu).
4. Kalabalık Kadro: Romandaki yüzlerce yan karakteri sahnede canlandırmak için devasa bir oyuncu kadrosu gerekir.

ÜÇ YAZ (Çalıkuşu adlı romandan hareketle roman türü hakkında öğrendiğiniz veya önemli bulduğunuz üç bilgiyi yazınız.)

• 1. Romanlar; olay, zaman, mekân ve kişi kadrosu bakımından sınırları çok geniş ve detaylı edebî metinlerdir.
• 2. Yazar, karakterlerin sadece fiziksel özelliklerini değil; iç dünyasını, duygularını ve psikolojisini de (İç monolog, bilinç akışı gibi tekniklerle) derinlemesine yansıtır.
• 3. Romanlar yazıldıkları dönemin aynasıdır; örneğin Çalıkuşu, Anadolu’nun o dönemki sosyal yapısını, yoksulluğunu ve eğitim sıkıntılarını gözler önüne sermiştir.

İKİ SOR (Roman türü hakkında hâlâ merak ettiğiniz veya daha fazla bilgi almak istediğiniz konuyla ilgili iki soru yazınız.)

• 1. Tamamı Feride’nin günlüğü gibi yazılan romanlar dışında, baştan sona sadece “mektuplardan” oluşan roman türleri (mektup-roman) edebiyatımızda var mıdır?
• 2. Bir romanın sonradan sinemaya veya tiyatroya uyarlanması, eserin orijinal edebî ruhunu ve yazarın üslubunu bozar mı?

BİR PAYLAŞ (Roman türü hakkındaki bir görüşünüzü paylaşınız.)

• 1. Bence roman, okuyucunun başka bir insanın ruhuna girmesini (empati kurmasını) sağlayan en güçlü edebiyat türüdür. Çalıkuşu’nu okurken Feride ile birlikte üşüdüm, Anadolu’nun o ıssız köylerinde onunla birlikte yalnızlığı hissettim.

Sayfa 258 / Soru: Aşağıdaki eleştirileri okuyunuz. Hangi eleştirinin üslubunu beğendiğinizi gerekçeleriyle söyleyiniz.

Örnek Cevap: Bu, edebî zevkinize kalmış açık uçlu bir sorudur. Sınıfta söz aldığınızda şu tarz bir cevap verebilirsiniz:
“Ben en çok Fethi Naci’nin üslubunu beğendim. Çünkü eleştirisini yaparken kuru kuruya ‘yazar çok başarılıdır’ dememiş; doğrudan romandaki küçük ayrıntılardan somut örnekler (Yenge, Raşit) vererek düşüncesini ispatlamış. Dili çok daha canlı, kanıtlayıcı ve anlaşılır geldi.”

Sayfa 259 / Soru 1: Aşağıdaki şiirlerde eleştiri unsurlarını bularak söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması:
Nefi’nin Şiiri: “Dahli ana erbâb-ı haset ol kadar eyler” diyerek yetenekli insanları çekemeyenleri, haset edenleri (kıskançları) eleştirmiştir.
Seyrani’nin Şiiri: “Balık baştan kokduğunu bilmemek” diyerek, toplumdaki veya yönetimdeki bozulmaların en üstten (yöneticilerden) başladığını göremeyen insanların gafletini ve ahmaklığını eleştirmiştir.
Ziya Paşa’nın Şiiri: “İkbâl için ahbâbı siâyet yeni çıktı” diyerek, sadece kendi çıkarı, makamı ve yükselmesi için dostlarına iftira atan, onları arkadan vuran ikiyüzlü insanları eleştirmiştir.

Sayfa 259 / Soru 3: Eleştirinin başlığından ve görselinden hareketle metnin içeriği hakkındaki tahminlerinizi yazınız.

Eleştirinin İçeriği Hakkındaki Tahminim: Yoksul bir anne-kızın hayat mücadelesini veya yatılı okul sınavı sürecinde yaşadıkları zorlukları anlatan bir hikâyenin incelenmesi olabilir.
Eleştirinin İçeriği (Okuduktan Sonra Yazılacak Kısım): Eleştirmen Mehmet Kaplan’ın, Füruzan’a ait “Parasız Yatılı” hikâyesindeki üslup özelliklerini, kahramanların psikolojisini ve yazarın “yaşantı hikâyesi” kurma başarısını değerlendirdiği bir tenkit yazısıdır.

Soru 1: Mehmet Kaplan’ın yazdığı Parasız Yatılı adlı eleştiri yazısının içerik ve yapı özelliklerini yazınız.

İçerik Özellikleri: Metin, kocasını kaybetmiş yoksul bir anne ile küçük kızının yaşam mücadelesini, annenin hastabakıcı oluşunu, kızın parasız yatılı okul sınavına girişini, ailenin hayallerini ve umutlarını (yani hikâyenin konusunu) ele almaktadır.

Yapı Özellikleri: Eleştirmen, hikâyenin dümdüz kronolojik (sıralı) bir zaman izlemediğini; olayların annenin çağrışımları, hatıraları ve konuşmaları üzerinden “zaman kırılarak” bir arada verildiğini belirtir. Mekânlar (ev, sokak, hastane) yaşantılara bağlı olarak verilmiş, dış konuşmalar ve hatıralar iç içe geçerek metnin iskeletini oluşturmuştur.

Soru 2: Eleştirmen Mehmet Kaplan’ın “Hikâyede vak’a basit, konu basmakalıp olmakla beraber, anlatış tarzı yenidir.” cümlesini metinden hareketle açıklayınız.

Cevap ve Açıklaması: “Basmakalıp” kelimesi sıradan, bilinen, sık işlenmiş demektir. Yani fakir bir anne-kızın hayat mücadelesi ve okuyup kurtulma hayali edebiyatta sıkça rastladığımız basit bir konudur. Ancak yazar Füruzan, bu sıradan konuyu almış; olayları eşyalar üzerinden (ısınmaya çalışılan mangal, eski muşamba) sembolize ederek, iç konuşmalarla ve karakterlerin o anki psikolojisiyle çok farklı, yeni ve tesirli bir üslupla (anlatış tarzıyla) okura sunmuştur. Önemli olan konunun ne olduğu değil, yazarın onu nasıl işlediğidir.

Soru 3. a) Aşağıdaki bölümden hareketle eleştirmenin hikâye sanatı hakkındaki görüşlerini açıklayınız. (“Hikâye sanatında önemli olan vak’a veya konudan çok anlatış tarzıdır…”)

Cevap ve Açıklaması: Mehmet Kaplan’a göre insanlığın yaşadığı konular (aşk, fakirlik, sevinç, hayal vb.) zaten bellidir ve insanlık tarihi kadar eskidir. Eğer bunlara basmakalıp bir gözle bakarsak hiçbir şey hissetmeyiz. Ancak yazar, bu eski konulara “yeni bir bakış açısı” ve “yeni bir anlatış tarzı (üslup)” getirirse duygularımız harekete geçer. Yani eleştirmene göre hikâye sanatının asıl unsuru konu değil, üsluptur.

Soru 3. b) Mehmet Kaplan’ın görüşlerinden ve önceki temalarda öğrendiklerinizden hareketle sizce hikâye sanatında önemli unsur nedir? Görüşlerinizi yazınız.

Nasıl Çözülür ve Örnek Cevap: Bu soru sizin kişisel görüşünüzü ölçmektedir. Defterinize şu tarz bir not alabilirsiniz:
“Bence de hikâye sanatında en önemli unsur yazarın samimiyeti ve üslubudur. Çok ilginç ve aksiyon dolu bir konu, dili zayıf bir yazarın elinde sıkıcı bir metne dönüşebilir. Ancak sıradan, günlük bir olay bile, kelimeleri ustaca kullanan bir yazarın kalemiyle bizi derinden etkileyen bir sanat eserine dönüşebilir.”

Soru 4. b) Eleştiri yazısından Parasız Yatılı adlı hikâyenin üslubu hakkında edindiğiniz bilgileri yazınız.

Cevap ve Açıklaması: Füruzan, hikâyesinde son derece canlı, tesirli ve duygu dolu bir anlatım tarzı kullanmıştır. Düz bir olay (vaka) anlatımından ziyade, karakterlerin iç dünyasına, çağrışımlara ve “yaşantı”ya odaklanmıştır. Yazar, olayları kronolojik (sıralı) bir düzende vermek yerine, anne ve kızın iç konuşmaları, hatıraları ve diyaloglarıyla zamanı kırarak sunmuştur. Ayrıca sıradan eşyaları (muşamba, mangal) çok derin semboller ve motifler olarak kullanarak özgün bir üslup yakalamıştır.

Soru 4. c) Eleştirmene göre hikâyenin en başarılı yönü nedir? Söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması: Mehmet Kaplan’a göre hikâyenin en başarılı yönü anlatış tarzı (üslubu) ve yazarın yarattığı o canlı “konuşma tonu”dur. Yazar, herkesçe bilinen sıradan bir yoksulluk konusunu (basmakalıp bir konuyu) almış; annenin korkulu, endişeli ve ümitli iç sesleriyle yoğurarak okurun kalbine doğrudan dokunmayı başarmıştır. Karakterlerin acılarını okura dramatik bir “yaşantı” olarak hissettirmesi metnin en büyük başarısıdır.

Soru 5. b) Eleştirmenin, Füruzan’ın üslubu hakkındaki değerlendirmelerinden edindiğiniz bilgileri söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması: Mehmet Kaplan’ın değerlendirmelerinden Füruzan’ın şu üslup özelliklerine sahip olduğunu anlıyoruz:
1. Dış konuşmalara ve konuşmaların içten tekrarına yer vererek sade ama son derece gerçekçi bir üslup kullanmıştır.
2. Olayları dışarıdan bir kamera gibi nesnel (objektif) değil; kahramanların korku, heyecan, ümit, hülya ve isyanlarını katarak öznel (sübjektif) bir dille anlatmıştır.
3. Anlatımında sıradan sözcükler yerine kısa ve orijinal ifadeler (“ısıtan koku”, “köşeli ve üşütücü aydınlık” gibi) kullanarak metne çarpıcı, yadırgatıcı bir hava katmıştır.
4. Yazar, kahramanlarının yaşantılarını tasvir ederken bir anlatıcı olarak kendini gizlemiş, her şeyi o yoksul anne ve kızın gözüyle okura aktarmıştır.

Soru 5. c) Edindiğiniz bilgilerden hareketle eleştirmenin hikâyenin yazarını başarılı bulup bulmadığını gerekçesiyle yazınız.

Cevap ve Açıklaması: Eleştirmen Mehmet Kaplan, yazar Füruzan’ı kesinlikle çok başarılı bulmaktadır. Çünkü yazar, aslında edebiyatta çokça işlenen ve sıradan (basmakalıp) sayılabilecek bir konuyu almış; bunu kendine has orijinal kelimelerle, çağrışımlarla, zaman ve mekân çerçevesini kendi içinden genişleterek eşsiz bir “yaşantı hikâyesi”ne dönüştürmüştür. Eleştirmene göre Füruzan, anlatış tarzı ile yoksul ve yalnız anne ile kızın hâllerini okura yakından duyurmayı (tesirli kılmayı) sonuna kadar başarmıştır.

Soru 6. a) Eleştirmenin hikâyeyi ve hikâyenin yazarını değerlendirirken kullandığı öznel ve nesnel ifadelerini belirleyerek metinden örnek cümleler yazınız.

(Bu sorunun cevabı hemen aşağıdaki tablo rehberinde detaylıca verilmiştir.)

Soru 6. b) Belirlediğiniz öznel ve nesnel cümlelerin metnin üslubuna katkısını gerekçelendirerek yazınız.

Cevap ve Açıklaması: Mehmet Kaplan eleştirisinde nesnel cümleleri eserin konusunu, mekânını ve karakterlerini okura tanıtmak, kanıt sunmak için kullanmıştır (Örneğin anne ve kızın sınava gitmesi veya annenin hastabakıcı olması somut bir gerçektir). Öznel cümleleri ise yazarın (Füruzan’ın) sanat gücünü, başarısını vurgulamak ve okuru yönlendirmek için kullanmıştır. Bu iki tür cümlenin bir arada kullanılması, metni hem “bilimsel/inandırıcı” hem de “duygulara hitap eden, etkileyici” bir üsluba kavuşturmuştur.

Soru 7. a) Parasız Yatılı adlı eleştirinin ve Mehmet Kaplan’ın sizde bıraktığı düşünce ve izlenimleri yazınız.

Örnek Cevap: Bu tamamen öğrencinin kişisel yorumudur. Defterinize şu tarz bir not aldırabilirsiniz:
“Bu metin bende, sıradan gibi görünen bir yoksulluk hikâyesinin aslında kelimelerle nasıl bir sanat eserine dönüşebileceği düşüncesini uyandırdı. Mehmet Kaplan’ın detaycılığı sayesinde, hikâyedeki ‘mangal’ veya ‘muşamba’ gibi basit eşyaların ne kadar derin anlamlar taşıdığını fark ettim.”

Soru 7. b) Parasız Yatılı adlı eleştiriden, sorulara verdiğiniz cevaplardan hareketle bir eleştirmenin amacını ve görevini söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması: Bir eleştirmenin temel amacı; okuyucuya bir eserin gerçek değerini (iyi ve kötü yönlerini) göstermek, yazarın üslubundaki gizli güzellikleri büyüteçle ortaya çıkarmak ve hem okura hem de yazara yol göstererek edebiyatın gelişmesini sağlamaktır. Eleştirmen bir nevi “edebiyat rehberidir”.

Soru 7. c) Parasız Yatılı adlı eleştiriden ve sorulara verdiğiniz cevaplardan hareketle bir eleştirmenin taşıması gereken özellikler hakkında ulaştığınız sonuçları yazınız.

Cevap ve Açıklaması: İyi bir eleştirmen;
1. Konusuna hâkim, çok okuyan ve geniş bir edebiyat bilgisine sahip olmalıdır.
2. Eseri değerlendirirken sadece kendi zevklerine göre değil, tarafsız (objektif) ölçütlere göre de adil bir şekilde yargıda bulunmalı, iddialarını metinden örneklerle kanıtlamalıdır.
3. Gözlem yeteneği çok güçlü olmalı, sıradan bir okurun fark edemeyeceği detayları (kelime seçimlerini, zaman kurgusunu) görebilmelidir.

Soru 8. a) Parasız Yatılı adlı eleştiriden alınan bölümü inceleyiniz. Metnin üslubuna katkı sağlayan söz varlığı unsurlarının (edebî sanatlar, deyimler, ikilemeler vb.) altını çiziniz.

Cevap (Altı Çizilecek Yerler): Kitabınızdaki metinde şu ifadelerin altını çizmelisiniz:
* “kırk yılda bir” (Deyim)
* “eğlene güle” (İkileme)
* “canlı, tesirli, karmaşık ve duygu doludur” (Pekiştirici sıfat grubu)

Soru 8. b) Belirlediğiniz söz varlığı unsurlarının metnin üslubuna katkısını gerekçelendirerek söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması: Metinde kullanılan “kırk yılda bir” veya “eğlene güle” gibi günlük konuşma diline ait deyimler ve ikilemeler, metni sıkıcı ve donuk bir anlatımdan kurtarmıştır. Annenin o yoksulluk içindeki telaşını, kızına duyduğu şefkati ve samimiyetini okura doğrudan, en yapmacıksız hâliyle hissettirmeyi sağlamıştır. Bu kelime tercihleri sayesinde okur, o anneyle empati kurabilmektedir.

Soru 9. b) T diyagramıyla yaptığınız karşılaştırmaların sonuçlarını söyleyiniz.

Cevap ve Açıklaması: Bir önceki sayfadaki T diyagramı etkinliğinde ulaştığımız sonuç şudur: Roman (Çalıkuşu) okura bir olay yaşatmak ve onu duygulandırmak için kelimelerin yan ve mecaz anlamlarını, deyimleri ve estetik bir dili kullanırken; eleştiri (Parasız Yatılı incelemesi) okura bilgi vermek ve bir eseri çözümlemek için kelimelerin gerçek anlamlarını, edebiyat terimlerini ve daha ciddi, kanıtlayıcı bir dili kullanmıştır.

Soru 9. c) Çıkarımlarınızdan hareketle edebî metin ile öğretici metin arasındaki üslup farklılıklarını yazınız.

Cevap ve Açıklaması:
1. Edebî metinlerde (roman, şiir, hikâye vb.) amaç okuyucuda estetik bir zevk uyandırmaktır. Dil çoğunlukla sanatsal, öznel, mecazlı ve duygusaldır. Kurmaca (hayal ürünü) bir dünyası vardır.
2. Öğretici metinlerde (eleştiri, makale, haber yazısı vb.) amaç okuyucuya bilgi vermek, bir konuyu açıklamak veya kanıtlamaktır. Dil daha ciddi, nesnel (gerçekçi), açık ve anlaşılırdır. Kelimeler çoğunlukla gerçek ve terim anlamlarıyla kullanılır.

Soru 11. Parasız Yatılı adlı eleştirinin konusunu ve ana fikrini yazınız.

Konusu: Füruzan’ın “Parasız Yatılı” adlı hikâyesinin anlatım tarzı (üslubu), zaman/mekân kurgusu ve yazarın konuyu işleyişteki başarısı.
Ana Fikri (İletisi): Edebiyatta bir eseri başarılı ve kalıcı kılan şey işlediği konunun sıradanlığı değil; yazarın o konuyu okura “nasıl” sunduğu, yani kullandığı özgün üslubudur.

Soru: Mehmet Kaplan’ın biyografisinden ve incelediğiniz Parasız Yatılı adlı eleştiriden yaptığınız çıkarımlardan hareketle aşağıda verilen metinlerden hangisinin Mehmet Kaplan’a ait olabileceğini gerekçesi ile yazınız.

Cevap ve Açıklaması: Kesinlikle I. Metin Mehmet Kaplan’a aittir.

Gerekçesi (Neden?): Mehmet Kaplan bir edebiyat profesörü ve eleştirmendir; bu yüzden eserleri bilgi veren, açıklayan ve tartışan “öğretici metinler” grubundadır. I. metne baktığımızda, bir edebiyat eserinin nasıl olması gerektiğini ve eseri değerlendirirken hangi “sanat ölçütlerinin” kullanılması gerektiğini tartışan bilimsel ve ciddi bir üslup görüyoruz. Tam da bir eleştirmene yakışacak nesnel bir paragraftır.

Neden II. Metin Değil? II. metin, tomurcuklarını patlatan bir akasya dalını, güneşi ve yaprakları anlatan oldukça süslü, hayal gücüne dayalı, şiirsel (betimleyici) bir metindir. Bu metin, nesnel bir eleştiri değil; bir hikâyeden veya romandan alınmış sanatsal bir parçadır.

Soru a) Okuduğunuz Parasız Yatılı adlı eleştiri ile Çağdaş Türk Kültür ve Medeniyeti adlı makale aynı yazara aittir. Bu iki metni üslup açısından karşılaştırınız ve sonuçları yazınız.

Cevap: Her iki metin de öğretici metinler grubundadır ve nesnel, açık bir dille yazılmıştır. Ancak Parasız Yatılı bir “edebiyat eleştirisi” olduğu için yazar sanatsal terimlere (üslup, çağrışım, vak’a) odaklanmış ve hikâyeden doğrudan alıntılar yapmıştır. Çağdaş Türk Kültür ve Medeniyeti metni ise bir “makale/deneme”dir; bu nedenle dil daha sosyolojik, tarihî ve geneldir. İlim, medeniyet, inkılap gibi toplumsal kavramlar kullanılmış, Alparslan ve Oğuz Kağan gibi tarihî örnekler verilmiştir.

Soru b) Yaptığınız karşılaştırma sonucundan hareketle Mehmet Kaplan’ın üslup özelliklerini gerekçelendirerek yazınız.

Cevap: Mehmet Kaplan, ele aldığı konuyu bir akademisyen ciddiyetiyle işlemektedir. Fikirlerini soyut bırakmaz, daima ayakları yere basan somut kanıtlarla (hikâyedeki mangal detayı veya tarihteki Alparslan örneği) okura sunar. Dili ağır ve süslü değil; açık, öğretici, nesnel ve inandırıcıdır.

Soru: Aşağıdaki eleştirileri okuyunuz, konularına göre türlerini yazınız.

I. Metnin Türü: Esere ve Sanatçıya Dönük Eleştiri. (Yazar, hem “Örümcek Ağı” şiirini şekil olarak tahlil etmiş hem de Necip Fazıl’ın hece veznindeki kişisel ustalığını övmüştür.)

II. Metnin Türü: Esere Dönük Eleştiri. (Berna Moran, odak noktası olarak tamamen Yakup Kadri’nin “Yaban” romanını almış, romanın içeriğini ve çarpıcılığını sorgulamıştır.)

III. Metnin Türü: Sanatçıya Dönük Eleştiri. (Eleştirmen, Behçet Necatigil’in şairliğini ve bireysel psikolojisini merkeze almış, eseri anlamak için şairin kişiliğine odaklanmıştır.)

Soru 1: Metne göre Ömer Seyfettin’in Türkçe için yaptığı çalışmalar nelerdir? Yazınız.

Cevap: Ömer Seyfeddin, nesirde (düz yazıda) Türkçeyi o ağır, süslü kelimelerden (Servet-i Fünûn lisanından) kurtararak uyandırmış ve bu arınmış dile “Yeni Lisan” adını vererek dilde sadeleşme hareketini başlatmıştır.

Soru 2: Metne göre Yahya Kemal’in Türkçeye sağladığı katkılar nelerdir? Söyleyiniz.

Cevap: Düz yazıda Ömer Seyfeddin’in yaptığını, şiirde Yahya Kemal yapmıştır. Şiir dilini yapmacık ve anlaşılmaz kelimelerden kurtarmış; Türkçenin kendi doğasına ve ahengine uygun, temiz ve saf bir “şiir dili” kurmuştur.

Soru 3: “Beyaz lisan” nedir? Metne göre açıklayınız.

Cevap: Eski Yunan edebiyatının dil anlayışından da etkilenerek oluşturulan; yapmacıktan, yabancı kelime yığınlarından arınmış, sade, tabii (doğal) ve gerçek şiir diline Yahya Kemal’in verdiği isimdir.

Soru 4: Nihat Sami Banarlı’nın “Türkçemizin yanlış yoldan uyanması” olarak tarif ettiği durum nedir? Söyleyiniz.

Cevap: Şairlerin Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî dönemlerindeki o ağır, halktan kopuk kelimelerle dolu anlaşılmaz dili bırakıp, sade ve temiz Türkçe ile yazmaya başlamalarıdır. Yazar o ağır dili “yanlış yol” olarak görmektedir.

Soru 5: Metne göre Millî Edebiyat’ın dilimiz açısından önemi nedir? Söyleyiniz.

Cevap: Millî Edebiyat akımı (cereyanı), mühim bir kısım şairin dil konusundaki yanlışlarını fark etmesini sağlamıştır. Bu akım sayesinde şairler hızla uyanmış ve temiz, sade bir Türkçe ile eserler vererek dilimizi rezilane bir durumdan kurtarmışlardır.

Soru 6: Nihat Sami Banarlı’nın Yahya Kemal ile ilgili değerlendirmeleri nelerdir? Yazınız.

Cevap: Banarlı, Yahya Kemal’in gurbette (Paris’te) yaşarken kendi dilinin özüne dönmesini “çok şuurlu (bilinçli) ve dikkate değer bir doğru yol buluş” olarak değerlendirir. Onun yazdığı Kendi Gök Kubbemiz adlı kitabı, Türkçenin şiirde ulaşabileceği en üstün seviyenin örnekleri ve “en muhteşem şiir kitabı” olarak över.

Soru 7: Beyaz Lisan adlı eleştirinin konusunu ve ana fikrini yazınız.

Konusu: Türk edebiyatında sadeleşme (Yeni Lisan) hareketi ve Yahya Kemal’in şiir dilini sadeleştirerek “Beyaz Lisan”ı kurması.
Ana Fikri: Bir edebiyatın kalıcılığı ve büyüklüğü, ancak kendi milletinin öz, temiz ve doğal diliyle (Türkçeyle) yazılmasına bağlıdır.

Soru 8: Beyaz Lisan adlı eleştiri yazısından hareketle Nihat Sami Banarlı’nın üslubu hakkında çıkarımlarda bulununuz ve ulaştığınız ortak sonuçları söyleyiniz.

Cevap: Yazarın üslubu son derece kanıtlayıcı ve karşılaştırmalıdır. Kuru kuruya bilgi vermek yerine, Yahya Kemal’in hem eski (ağır) hem de yeni (sade) şiirlerinden örnekler sunarak okuru ikna etme yoluna gitmiştir. Dili açık, akıcı, tarihî bir bilgi veriyormuşçasına ciddi ama aynı zamanda dilini sevdiği için çok coşkuludur.

Soru 9: İncelediğiniz eleştiri yazılarından hareketle Mehmet Kaplan ile Nihat Sami Banarlı’nın üslup özelliklerini karşılaştırarak ulaştığınız sonuçları yazınız.

Cevap: Her ikisi de öğretici ve nesnel kanıtlara dayanan bir dil kullanır. Ancak Mehmet Kaplan, eserlerin içeriğine ve psikolojik derinliğine (eşyaların sembolizmi, zaman kurgusu vb.) daha çok odaklanan ve kavramsal bir üslup kullanırken; Nihat Sami Banarlı, dilin tarihi gelişimine ve millîliğine odaklanan, daha coşkulu ve örneklemeye dayalı (şiir metinlerini kıyaslayan) bir üslup kullanmıştır.

ÜÇ YAZ (Eleştiri türü hakkında öğrendiğiniz veya önemli bulduğunuz üç bilgiyi yazınız):

• 1. Eleştiri (tenkit) türü, bir eseri sadece kötülemek (yermek) için değil; eserin gerçek değerini, hem olumlu hem de olumsuz yönlerini nesnel kanıtlarla ortaya koymak için yazılır.
• 2. İyi bir eleştirmen, sıradan bir okurun fark edemeyeceği ince detayları (yazarın kelime seçimlerini, sembolleri, zaman kurgusunu) bulup okura gösteren bir rehberdir.
• 3. Eleştiri yazılarında, öğretici metin oldukları için açıklayıcı ve tartışmacı anlatım biçimleri kullanılır; ancak eleştirmen nesnel kanıtların yanında kendi öznel estetik zevkini de metne yansıtır.

İKİ SOR (Eleştiri türü hakkında hâlâ merak ettiğiniz veya daha fazla bilgi almak istediğiniz konuyla ilgili iki soru yazınız):

• 1. Bir yazar, kendi yazdığı bir romanı veya şiiri yine kendisi tarafsız bir şekilde eleştirebilir mi? (Otokritik/öz eleştiri sınırları nelerdir?)
• 2. Eleştirmenler bir eseri değerlendirirken, o eserin yazıldığı dönemin şartlarına göre mi yoksa günümüzün modern şartlarına göre mi not vermelidir?

BİR PAYLAŞ (Eleştiri türü hakkındaki bir görüşünüzü paylaşınız):

• 1. Bence iyi bir eleştiri yazısı okumak, karanlık bir odada el feneri yakmak gibidir; bir kitabı okurken veya okuduktan sonra göremediğimiz o muazzam sanatsal detayları aydınlatarak edebiyattan aldığımız zevki ve anlama kapasitemizi ikiye katlar.

Soru 1: Dilin Zenginliği temasında okuduğunuz metinlerden hareketle dilin zenginliğine ve üsluba yönelik edindiğiniz bilgileri yazınız.

Örnek Cevap: Dil, sadece iletişim aracı değil; bir milletin kültürünü, yaşayışını ve ruhunu yansıtan bir aynadır. Okuduğumuz Çalıkuşu romanı veya Parasız Yatılı eleştirisinde gördük ki, aynı olay farklı kelime seçimleri ve üsluplarla anlatıldığında okuyucuda bambaşka duygular uyandırabilir. Edebî dil, kelimelerin mecaz ve yan anlamlarıyla işlenmiş, kalıcı ve estetik bir dildir.

Soru 2: Sosyal medya diline yönelik ulaştığınız bilgileri değerlendirip, sunumda kullanacağınız bilgileri yazınız.

Örnek Cevap: Sosyal medya dili; hıza dayalı, kuralsız, ünlü harflerin yutulduğu (slm, mrb), yabancı kelimelerin Türkçeleştirilerek kullanıldığı (linçlemek, stalklamak) ve duyguların kelimeler yerine emojilerle ifade edildiği sığ ve geçici bir dildir.

Soru 3: Edebî dil ile sosyal medya dilini karşılaştırınız. Sonuçları yazınız.

Örnek Cevap: Edebî dil bir kuyumcu titizliğiyle işlenir, kalıcıdır, dil bilgisi kurallarına uyar ve derin anlamlar taşır. Sosyal medya dili ise tüketim odaklıdır, anlıktır, kuralsızdır ve kelime dağarcığını daraltır. Edebî dil düşünmeye, sosyal medya dili ise sadece hızlı tepki vermeye yönlendirir.

Soru 1. a) Tanınmış kişilerden kimlerin hayat hikâyelerini öğrenmek istersiniz? Söyleyiniz.

Örnek Cevap: (Öğrenciler kendi ilgi alanlarına göre cevap verebilir.) “Ben özellikle bilime ve teknolojiye yön veren Aziz Sancar veya dünya edebiyatına damga vuran yazar ve şairlerin hayat hikâyelerini, çocukluklarında neler yaşadıklarını öğrenmek isterdim.”

Soru 1. b) Hayatlarını merak ettiğiniz ünlü kişilerin hayat hikâyelerini bilmek; sizi hangi alanlarda, nasıl geliştirebilir? Söyleyiniz.

Cevap: Başarılı insanların hayat hikâyelerini okumak bize büyük bir ilham ve motivasyon verir. Onların da bizim gibi zorluklardan geçtiğini, başarısızlıklar yaşadığını ama pes etmediklerini görmek, kendi hedeflerimize ulaşma konusunda bize cesaret aşılar. Ayrıca onların çalışma disiplinlerini öğrenerek kendi hayatımıza uygulayabiliriz.

Soru 2. b) Hayat hikâyelerinin farklı edebî türlerde yazılması, okuyucuya veya yazara ne kazandırır? Söyleyiniz.

Cevap: Bir kişinin hayatı dümdüz, ansiklopedik bir sırayla anlatılırsa çok sıkıcı olabilir. Ancak hayat hikâyesi bir roman gibi kurgulanarak veya bir şiir gibi hissettirilerek yazılırsa metne estetik bir güzellik, heyecan ve duygu katar. Okuyucu, o kişinin hayatını okurken adeta bir film izliyormuş gibi sürüklenir; yazar ise duygularını daha özgürce ifade etme alanı bulur.

Soru 2. c) Hayat hikâyelerinin farklı edebî türlerde yazılmasının üsluba etkisini tartışınız.

Cevap: Tür değiştikçe üslup da (anlatım tarzı) tamamen değişir. Hayat hikâyesi bir şiirle anlatılırsa üslup çok daha duygusal, kısa ve ritmik olur. Bir romanla anlatılırsa üslup betimleyici, diyaloglarla dolu ve öyküleyici olur. Bir belgeselle anlatılırsa kanıtlayıcı ve gerçekçi bir üslup öne çıkar.

Soru 3. a) Siz de kendi hayat hikâyenizi anlatsaydınız eserinizin adı ve türü ne olurdu? Yazınız.

Örnek Cevap: (Sınıfınızdaki öğrenciler için örnek bir kurg)
* Eserimin Adı: Porsuk Çayı’nın Kıyısındaki Düşler
* Eserimde Tercih Ettiğim Tür: Otobiyografik Roman
* Eserin Türüyle İlgili Görüşlerim: Hayatımı düz bir metinle anlatmak yerine, karşılaştığım zorlukları bir roman kurgusu içinde, iç seslerimle ve heyecanlı bir olay örgüsüyle anlatmayı tercih ederdim.

Soru 3. b) Seçtiğiniz türe özgü üslup özellikleri nasıl olurdu? Yazınız.

Örnek Cevap: Akıcı, gizemli ve okuyucuyla sohbet ediyormuş gibi samimi, içten bir üslup kullanırdım. Ruhsal çözümlemelere (psikolojik tahlillere) geniş yer verirdim.

Soru 4. Hayat hikâyenizde neleri anlatmak isterdiniz? Yazınız.

Örnek Cevap: Çocukluğumda kurduğum en büyük hayalleri, Cumhuriyet Anadolu Lisesi’nin koridorlarında başlayan edebiyat yolculuğumu, okul yıllarında karşılaştığım en büyük zorluğu ve dostlarımın desteğiyle bu zorluğu nasıl aştığımı anlatmak isterdim.

Soru 1. a) Dinleyeceğiniz/izleyeceğiniz belgeselin başlığından ve tanıtım bölümünden hareketle belgeselin içeriği hakkındaki tahminlerinizi yazınız.

Belgeselin İçeriği Hakkındaki Tahminim: Görme engelli olan büyük halk ozanı Âşık Veysel’in çocukluğundan itibaren yaşadığı zorlukları, saz çalmayı nasıl öğrendiğini ve Türkiye tarafından nasıl tanındığını anlatan bir hayat hikâyesi olacağını tahmin ediyorum.

Soru 1. b) Belgeseli dinledikten/izledikten sonra belgeselin içeriği hakkındaki bölümü doldurunuz. Tahminlerinizin belgeselin içeriğiyle örtüşen yönlerini söyleyiniz.

Belgeselin İçeriği: Belgesel; 1894 yılında Sivas’ta doğan Veysel’in 7 yaşındayken çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybetmesini, babasının oylanması için ona aldığı sazla hayata tutunmasını ve eserlerindeki o derin toprak/doğa sevgisini yansıtan bir otobiyografidir. (Tahminlerimizle büyük oranda örtüştüğünü görebiliriz.)

Soru 1: Âşık Veysel nerede, ne zaman dünyaya gelmiştir? Yazınız.

Cevap: 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelmiştir.

Soru 2: Kaç yaşında ve hangi hastalık sebebiyle gözlerini kaybetmiştir? Yazınız.

Cevap: Yedi yaşına geldiğinde, o dönem Anadolu’da yaygın olan “çiçek hastalığı” sebebiyle iki gözünü de kaybetmiştir.

Soru 3: Saz çalmaya nasıl başlamıştır? Yazınız.

Cevap: Gözlerini kaybettikten sonra babası (Ahmet Efendi), onun eve kapanıp üzülmemesi, yaşıtları gibi koşup oynayamadığı için duyduğu acıyı unutması ve oyalanması için ona bir saz (bağlama) almıştır. Saz çalmaya babasının bu teşvikiyle başlamıştır.

Soru 4: “Hayatınla ilgili eserleri okuduğumuz zaman birkaç isimle karşılaşıyoruz.” dediği isimler kimlerdir ve bu kişiler; âşığın yetişmesini, sanat hayatını nasıl etkilemişlerdir? Yazınız.

Cevap: Bu isimlerden ilki babası Ahmet Efendi’dir (Ona ilk sazı alıp yönlendiren kişidir). İkincisi ona Çamşıhı avazını öğreten Ali Ağa’dır. En önemli isim ise onu bir “Âşıklar Bayramı”nda keşfedip şiirlerini kayıt altına alarak tüm Türkiye’ye tanıtan şair ve öğretmen Ahmet Kutsi Tecer’dir.

Soru 5: Âşık Veysel’in mezarı ile ilgili vasiyeti nedir? Neden böyle bir vasiyette bulunmuştur? Yazınız.

Cevap: Mezarının üzerine taş veya çimento dökülmemesini, üstünün açık bırakılmasını vasiyet etmiştir. Çünkü öldükten sonra toprağında otlar bitsin, o otu koyunlar yesin et/süt olsun, arılar konsun bal olsun istemiştir. Doğaya ve insanlara öldükten sonra bile hizmet etmeye devam etmeyi dilemiştir.

Soru 6: Âşık Veysel’in saz çalmaya başladığı dönemi, Nasrettin Hoca fıkrasından yararlanarak anlatmasının otobiyografiye nasıl bir katkısı olmuştur? Söyleyiniz.

Cevap: Belgesele ve otobiyografik anlatıma çok samimi, içten ve mizahi bir hava katmıştır. Kendi hayatındaki acı bir olayı (körlüğü) bile halk kültürünün bilge bir figürüyle harmanlaması, onun ne kadar olgun, bilge ve halk kültüründen beslenen bir ozan olduğunu göstermiştir.

Soru 7: Âşık Veysel “iki kapılı han” ifadesiyle neyi kastetmektedir? Siz olsaydınız “iki kapılı han” yerine nasıl bir ifade kullanırdınız? Yazınız.

Cevap: “İki kapılı han” ifadesiyle bir kapısından doğup diğer kapısından öldüğümüz “dünya hayatını (dünyayı)” kastetmektedir. (Öğrenci için kendi ifadesi:) Ben olsaydım bu hayatı “kısa bir mola yeri” veya “bir nefeslik rüya” olarak ifade ederdim.

Soru 8: Dinlediğiniz/izlediğiniz otobiyografide Âşık Veysel’in eserlerinde hangi konular yer almaktadır? Söyleyiniz.

Cevap: Vatan ve insan sevgisi, ilahi aşk, doğa/toprak sevgisi, tasavvufi düşünce ve toplumun kültürel değerleri yer almaktadır.

Soru 9: Dinlediğiniz/izlediğiniz metnin konusu ve ana düşüncesi nedir? Yazınız.

Konusu: Âşık Veysel’in çocukluğunda gözlerini kaybetmesi, sazla tanışması, ozanlık serüveni ve dünyaya bakış açısı.
Ana Düşüncesi: İnsanın fiziksel engelleri (gözlerinin görmemesi), onun hayata tutunmasına, gönül gözüyle evreni kavramasına ve üreterek ölümsüzleşmesine asla engel değildir.

Soru 10: Dinlediğiniz/izlediğiniz Âşık Veysel adlı belgeselden hareketle otobiyografilerin nasıl düzenleneceği ile ilgili çıkarımlarınızı yazınız.

Cevap: Otobiyografiler hayatı kronolojik bir sıraya göre, yazarın kendi ağzından (birinci kişi) ve son derece samimi bir dille vermelidir. Sadece ansiklopedik tarihler değil; yazarın iç dünyası, sevinçleri, üzüntüleri ve dönüm noktaları da okura/izleyiciye hissettirilerek düzenlenmelidir.

Soru 12: Âşık Veysel’in otobiyografisine ait belgeselden hareketle belgesel türünün yazılı metinden farklılıklarını söyleyiniz.

Cevap: Belgesel (görsel/işitsel metin), yazılı bir metne göre çok daha canlı ve doğrudan bir etkiye sahiptir. Yazılı bir otobiyografide yazar her şeyi kelimelerle betimlemek zorundadır. Ancak belgeseli izlediğimizde, Âşık Veysel’in saz çalarkenki içten tavrını, sesindeki titremeyi ve yüzündeki o bilgece ifadeyi (mimikleri) doğrudan görür ve duyarız. Belgesel duygu aktarımında daha aracısızdır.

Soru 13: “Ben, Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde 1894’te dünyaya gelmişim… Yedi yaşına kadar ben de herkes gibi koştum, serptim…” Yukarıdaki metinden hareketle dinlediğiniz/izlediğiniz otobiyografinin söz varlığı unsurlarının (atasözleri, deyimler, ikilemeler, kalıplaşmış ifadeler vb.) metnin üslubuna katkılarını gerekçelendirerek yazınız.

Cevap: Metinde kullanılan “dünyaya gelmek”, “gözlerini kaybetmek”, “ihtibar etmek (itibar etmek)” gibi deyimler ve “koştum, serptim, güldüm, oynadım” şeklinde ardı ardına sıralanan eylemler, metnin üslubunu inanılmaz derecede samimi, doğal ve akıcı kılmıştır. Âşık Veysel, süslü bir dil kullanmak yerine, karşısındaki bir dostuyla sohbet ediyormuş gibi Anadolu insanının sıcak konuşma tarzını otobiyografisine yansıtmıştır. Bu kelime tercihleri (söz varlığı), dinleyicinin onunla doğrudan empati kurmasını sağlamıştır.

Soru: Âşık Veysel’in biyografisinden ve incelediğiniz Aşık Veysel adlı belgeselden yaptığınız çıkarımlardan hareketle aşağıda verilen parçalardan hangisinin Aşık Veysel’e ait olabileceğini gerekçesiyle yazınız.

Cevap: Âşık Veysel’e ait olan şiir I. Şiir’dir. (Ek bilgi: Bu şiir ozanın meşhur “Ben gidersem sazım sen kal dünyada” adlı eseridir).

Gerekçesi (Neden?): Âşık Veysel, âşıklık geleneğinin bir temsilcisidir; yani halk ozanıdır. I. Şiir, bu geleneğe uygun olarak son derece sade, anlaşılır bir dille ve hece ölçüsüyle yazılmıştır. Ayrıca şiirde geçen “saz”, “sır”, “garip bülbül” gibi ifadeler, Veysel’in sazıyla dertleştiği, kendi iç dünyasını yansıttığı o samimi üslubuna tam olarak uymaktadır.

Neden II. Şiir değil? II. Şiir’de “ahenk”, “ömrümün düğünü”, “hışırdar” gibi daha modern, Cumhuriyet dönemi serbest veya saf şiir anlayışına yakın ifadeler kullanılmıştır. Âşık Veysel’in o toprak kokan, dertli ve yalın dili bu değildir.

I. METİN

Tür: Gezi Yazısı (Seyahatname)

Gerekçe (Neden?): Metinde yazar, gezdiği ve gördüğü yerleri anlatmaktadır. “Yugoslavya”, “Ohri gölü”, “Lin kasabası” gibi gerçek mekân isimleri verilmiş ve yazar “otomobilden dışarı çıkıp bakınıyorum” diyerek bizzat yaptığı bir yolculuktaki gözlemlerini dışarıdan bir gözle aktarmıştır.

II. METİN

Tür: Anı (Hatıra)

Gerekçe (Neden?): Yazar, geçmişte kendi başından geçen bir olayı (“bir gün güneş batarken gene o yangın yerinden geçiyordum”) birinci tekil şahıs (“ben”) ağzıyla ve öznel bir dille anlatmaktadır. “Elde asa, kendi kendime Fatih’e doğru yürümek çok hoşuma giderdi” diyerek geçmişteki kişisel bir alışkanlığını ve hatırasını bizimle paylaşmıştır.

III. METİN

Tür: Tarihî/Askerî Anı

Gerekçe (Neden?): Metinde “Conkbayırı”, “Şahintepe”, “düşman” gibi doğrudan Çanakkale Savaşı’nı çağrıştıran gerçek tarihî mekân ve askerî kavramlar geçmektedir. Ayrıca askerî bir plan (“hiçbir tüfek, top ve bomba patlamaksızın süngü ile düşman üzerine atılmak”), olayı bizzat yaşayan ve o emri veren kişinin ağzından anlatılmıştır.

IV. METİN

Tür: Otobiyografi (veya Otobiyografik Roman)

Gerekçe (Neden?): Yazar, kendi geçmişine, iç dünyasına ve çocukluk/gençlik yıllarındaki aile yaşantısına doğru psikolojik bir yolculuk yapmaktadır. “Benim için yoğun, renksiz bir yaşam başlamış…” ve “Bu ‘çılgın ailenin’ karanlık yaşamı…” ifadeleri, yazarın kendi hayatını ve ailesini temel alarak anlattığını gösterir.

V. METİN

Tür: Deneme (veya Öğretici Makale)

Gerekçe (Neden?): Bu metinde bir olay (vaka) veya hikâye yoktur. Yazar, “İnsanların birlikte yaşadığı, tartışılmaz bir olgudur” diyerek toplumsal bir konu hakkındaki kişisel fikirlerini, kanıtlama amacı gütmeden ama mantıklı bir çerçevede tartışmaktadır. Düşünceyi geliştirme yolları kullanılarak okura soyut bir fikir (“insan ve toplum”) verilmek istenmiştir.

a) Metni: (“Ben, Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde 1894’te dünyaya gelmişim… Yedi yaşına kadar ben de herkes gibi koştum, serptim… Babam rahmetli, bir saz bulmuş getirdi…”)

Kullanılan Anlatım Biçimi: Öyküleyici Anlatım (Öyküleme).

Üsluba Katkısı ve Gerekçesi: Metinde olaylar belli bir zaman akışı içinde (dünyaya gelmesi, büyümesi, gözlerini kaybetmesi, sazla tanışması) bir film şeridi gibi aktarılmıştır. Bu öyküleyici anlatım, Veysel’in hayat hikâyesini kuru bir bilgi yığını olmaktan çıkarıp, samimi bir sohbet havasına büründürmüş ve üsluba akıcılık ile hareketlilik kazandırmıştır.

b) Metni: (“Benim görüşlerim şöyle: Misal olarak anlatıyım. Bir meyve çiçek açtığı zaman çiçek dökülür. Çağla ismi verirler o meyveye. Nihayette zaman gelir, meyve tam kemalini bulur…”)

Kullanılan Anlatım Biçimi: Açıklayıcı Anlatım (ve Düşünceyi Geliştirme Yollarından Örneklendirme).

Üsluba Katkısı ve Gerekçesi: Âşık Veysel, kendi yaşı ve ruhsal olgunluğuyla ilgili soyut bir düşünceyi anlatmak istemektedir. Açıklayıcı anlatım sayesinde, doğadan herkesin bildiği “çağlanın meyveye dönüşmesi” sürecini örnek göstererek vermek istediği mesajı somutlaştırmıştır. Bu durum, üslubuna bilgece, eğitici ve son derece anlaşılır bir nitelik kazandırmıştır.

c) Metni: (“Gözlerim açık olduğu zamanlarda kömürü görmüştüm siyah diye onu tanıyorum… içerimde canlanan kafamda canlanan o siyahın… onda bir ziya, parlayan ışık gibi bir şey var. Kırmızıya gelince… O rengi de yani kan rengine benzetiyorum.”)

Kullanılan Anlatım Biçimi: Betimleyici Anlatım (Tasvir Etme).

Üsluba Katkısı ve Gerekçesi: Betimleme, kelimelerle resim çizme sanatıdır. Âşık Veysel gözleri görmese de, siyahı ve kırmızıyı zihninde nasıl kodladığını (ziya/ışık, kan rengi vb.) detaylarıyla tasvir etmiştir. Bu kullanım, metnin üslubuna inanılmaz bir duygusal derinlik, görsellik ve şiirsellik katmış; fiziksel karanlığın içindeki o zengin renkli ruh dünyasını okuyucuya derinden hissettirmiştir.

ç) Metni: (“Evet, şimdi eğer gözlerim olsa idi, ben toprağı göremeyecektim… Taş koyman dediğimin sebebi şu: Ben öldükten sonra üzerimde otlar bitsin, çiçekler açsın. Taş kapatır, çimento kapatır, hiç kimse istifade edemez… Düşüncem bu. Bunun için üstümü kapatmayın, diye her an rica ediyorum çocuklarıma.”)

Kullanılan Anlatım Biçimi: Tartışmacı Anlatım (ve kısmen Açıklayıcı Anlatım).

Üsluba Katkısı ve Gerekçesi: Tartışmacı anlatımda amaç, okuyucunun/dinleyicinin fikrini değiştirmektir. Veysel burada geleneksel olan “mezara taş/mermer yaptırma” fikrine karşı çıkıp, kendi fikrini (toprağın açık kalıp doğaya karışması gerektiğini) savunmaktadır. Nedenlerini (koyun yesin, arı bal yapsın) sıralayarak argümanını o kadar güçlü ve içten sunar ki, üslubu son derece ikna edici, kararlı ve felsefi bir boyuta ulaşır.

Soru: Aşağıdaki metin bir otobiyografiden alınmıştır. Âşık Veysel hakkındaki belgeselle bu metni sunuluş şekilleri açısından karşılaştırınız. Aynı türün sunuluş şekilleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları gerekçeleriyle söyleyiniz.

Benzerlikleri:
1. İkisi de otobiyografi türündedir; yazarlar kendi hayat hikâyelerini birinci kişi ağzından (“ben” diliyle) anlatmışlardır.
2. İkisinde de kronolojik bir akış vardır; doğdukları yerden ve ailelerinden (babalarından) bahsederek çocukluk yıllarına inmişlerdir.
3. İkisinde de sanatçıların hayatlarında iz bırakan önemli şahsiyetlere (Veysel’de A. Kutsi Tecer; Yusuf Ziya’da Fuat Köprülü gibi hocalarına) ve dönüm noktalarına yer verilmiştir.

Farklılıkları ve Gerekçeleri:
1. Sunuluş Biçimi: Âşık Veysel’in hayatı görsel ve işitsel bir formatta (belgesel) sunulmuştur. Bu durum, ozanın sesindeki titremeyi, yüzündeki mimikleri ve çaldığı sazın tınısını izleyiciye doğrudan geçirir; daha duygu yüklü ve aracısızdır. Yusuf Ziya Ortaç’ın hayatı ise yazılı bir metin olarak sunulmuştur; yazar, duygularını aktarmak için kelimelerin gücüne, betimlemelere ve edebi üslubuna güvenmek zorundadır.
2. Dil ve Üslup: Belgeselde Âşık Veysel doğal, yöresel ve doğaçlama (irticalen) bir konuşma dili kullanırken; Yusuf Ziya Ortaç’ın metninde son derece planlı, kurallı, edebi ve özenle seçilmiş kelimelerden oluşan bir “yazı dili” hâkimdir.

ÜÇ YAZ (Dinlediğiniz/izlediğiniz çok modlu metinden hareketle otobiyografi türü hakkında öğrendiğiniz veya önemli bulduğunuz üç bilgiyi yazınız):

• 1. Otobiyografiler, bir yazarın kendi hayatını birinci tekil şahıs (“ben”) ağzıyla ve kronolojik bir sıraya uyarak anlattığı öğretici metinlerdir.
• 2. Otobiyografiler sadece kağıt üzerinde yazılı metinler olarak değil; ses, görüntü ve müziğin birleştiği “çok modlu metinler” (belgeseller, videolar) olarak da kurgulanabilir.
• 3. İyi bir otobiyografi sadece doğum ve okul tarihlerinden ibaret değildir; yazarın veya sanatçının iç dünyasını, hüzünlerini, sevinçlerini ve hayat felsefesini de samimiyetle okura/izleyiciye yansıtır.

İKİ SOR (Otobiyografi türü hakkında merak ettiğiniz veya daha fazla bilgi almak istediğiniz konuyla ilgili iki soru yazınız):

• 1. Bir yazar kendi hayat hikâyesini kaleme alırken, yaptığı hataları anlatma veya olayları aktarma konusunda ne kadar tarafsız (objektif) kalabilir?
• 2. Görsel-işitsel otobiyografiler (belgeseller) mi yoksa yazılı otobiyografiler (kitaplar) mi insan ruhunda daha kalıcı ve derin bir etki bırakır?

BİR PAYLAŞ (Otobiyografi türü hakkındaki bir görüşünüzü paylaşınız):

• 1. Bence bir yazarın, bir şairin veya ozanın eserlerini tam manasıyla anlayabilmek ve o eserlerin şifrelerini çözebilmek için, mutlaka onun otobiyografisini okumalı veya izlemeliyiz. Çünkü sanatçının yarattığı eserin asıl mayası, kendi hayatında saklıdır.

Soru 1: Sizce otobiyografi yazımında öne çıkan özellikler nelerdir? Yazınız.

Cevap: Yazarın kendi hayatını birinci kişi (“ben”) ağzından anlatmasıdır. Olaylar genellikle kronolojik bir sıraya göre aktarılır. Samimi, içten bir dil kullanılırken aynı zamanda yaşanmış gerçeklere (doğum, eğitim, önemli dönüm noktaları) sadık kalınır.

Soru 2: Sizce, insanlar neden otobiyografilerini yazma ihtiyacı hissetmiştir? Yazınız.

Cevap: İnsanlar; tecrübelerini gelecek nesillere aktarmak, tarihe kişisel bir not düşmek, kendilerini ve iç dünyalarını topluma doğru ifade edebilmek, yaşadıkları döneme ayna tutmak ve elbette “unutulmamak” için otobiyografilerini yazma ihtiyacı hissetmişlerdir.

Soru 3: Otobiyografi yazım sürecine ilişkin tablodaki bilgilerden doğru olanları işaretleyiniz.

Lütfen kitabınızdaki tabloda şu ifadelere tik (✔️) atınız:

• (Boş Bırak ❌) “Otobiyografiler yazarın eğitim hayatı ile başlar.” (Genellikle doğumla veya soyağacıyla başlar.)
• (Boş Bırak ❌) “Otobiyografi yazarken üçüncü şahıs anlatımı kullanılır.” (Birinci şahıs ‘ben’ kullanılır.)
• (İşaretle ✔️) “Otobiyografilerde olayların yaşanma sırası göz önünde bulundurulur.”
• (Boş Bırak ❌) “Otobiyografilerde yaşanan olumsuz durumların aktarılmasından kaçınılır.” (İyi otobiyografiler acıları da dürüstçe kapsar.)
• (İşaretle ✔️) “Otobiyografiler gerçeği yansıtan kişisel hikâyelerdir.”
• (İşaretle ✔️) “Otobiyografi yazımında belgesel ve fotoğraflar kullanmak etkilidir.”

Soru 1: 9. sınıf Türk dili ve edebiyatı dersinde birçok ünlü sanatçının biyografisini okudunuz. Bu biyografilerin ortak özelliklerini yazınız.

Cevap: Biyografilerin ortak özellikleri; topluma mal olmuş, alanında iz bırakmış tanınmış kişilerin hayatlarını konu edinmeleridir. Anlatım üçüncü kişi ağzıyla (“o” diliyle) ve nesnel, belgelere (tarihe) dayalı bir şekilde yapılır.

Soru 2: Otobiyografinizde yer vermek istediğiniz bilgileri sıralayınız.

Örnek Cevap (Öğrenci Kurgusu): Doğum tarihim ve yerim, ailem hakkındaki kısa bilgiler, eğitim hayatıma başladığım yıllar, karakterimi şekillendiren lise deneyimlerim, ilgi alanlarım (örneğin spor veya sanat) ve gelecekteki hedeflerim.

Soru 3: Sizin için önemli olan bilgileri 3. kişi anlatıcısıyla yeniden yazınız.

Örnek Cevap: “2008 yılında Eskişehir’in Odunpazarı ilçesinde dünyaya geldi. Kitaplara olan sevgisi henüz ilkokul yıllarındayken başladı. Lisede, edebiyat öğretmeninin teşvikiyle ilk öykülerini kaleme alarak okul dergisinde yayımladı.”

Soru 4: Anlatıcısı değişen ifadelerden hareketle biyografi ve otobiyografi arasındaki farklılıkları yazınız.

Cevap: Otobiyografide yazar kendi hayatını birinci tekil şahıs (“ben”) anlatıcıyla, çok daha içten, samimi ve öznel (duygulara dayalı) bir dille anlatır. Biyografide ise yazar başkasının hayatını üçüncü tekil şahıs (“o”) anlatıcıyla, nesnel (belgelere ve gözlemlere dayalı) bir şekilde aktarır.

Soru 5: Otobiyografinizde etkileyiciliği artırmak için kullanacağınız görsel ögelere karar veriniz.

Örnek Cevap: Çocukluk yıllarıma ait bir fotoğraf, mezuniyetimden bir kare veya benim için dönüm noktası olan bir başarımı (kazandığım bir madalya, sertifika vb.) temsil eden görseller kullanabilirim.

Soru 6: Otobiyografinizi oluşturmak için bir plan yapınız. Planınızı aşağıya yazınız.

Giriş: Ne zaman ve nerede doğduğum, aile yapım, çocukluğumun geçtiği çevrenin genel tasviri.
Gelişme: Okul yıllarım, hayatımda dönüm noktası olan unutamadığım bir anı, karşılaştığım bir zorluk ve onu nasıl aştığım, yeteneklerim.
Sonuç: Geleceğe dair umutlarım, mesleki hedeflerim ve hayat felsefemi özetleyen bir kapanış.

1. Edmond Dantès ile ilgili hangi bilgilerden söz edilmiştir? Söyleyiniz.

Cevap: Edmond Dantès’in dürüst, gelecek vaat eden genç bir denizci olduğu; haksız bir iftiraya uğrayarak düğün gününde tutuklandığı, yıllarca korkunç If Şatosu’nda (Château d’If) hapis yattığı ve oradan kaçarak büyük bir hazine bulup “Monte Cristo Kontu” kimliğine büründüğü anlatılmıştır.

2. Edmond Dantès’in Monte Cristo Kontu olması, onun hayatını nasıl değiştirmiştir? Örnek vererek yazınız.

Cevap: Saf, tecrübesiz ve sadece sevdiği kadınla evlenmek isteyen fakir bir denizciyken; inanılmaz bir servete, güce, derin bir eğitime ve keskin bir zekâya sahip aristokrat birine (Konta) dönüşmüştür. Hayatının merkezine sevgi yerine “intikam ve adalet” duygusu yerleşmiştir.

3. Edmond Dantès’in Monte Cristo Kontu kimliğiyle yıllar sonra If Şatosu’na geri dönmesinin gerekçeleri neler olabilir?

Cevap: Geçmişiyle yüzleşmek, masumiyetinin ve çektiği acıların hesabını kendi iç dünyasında kapatmak, zindan arkadaşı Rahip Faria’yı anmak ve intikam ateşi sönmeye yüz tuttuğunda o hücreyi görerek kendisine yapılan haksızlığı yeniden hatırlamak için dönmüş olabilir.

4. Edmond Dantès’in özgür ve zengin olmasına rağmen geçmişte kendine yapılanları ortaya çıkarmak istemesinin nedenleri neler olabilir?

Cevap: Çünkü özgürlük ve para, ondan çalınan gençliğini, hapisteyken kahrından ölen babasını ve başkasıyla evlenmek zorunda kalan nişanlısı Mercédès’i geri getiremezdi. Adaletin yerini bulması ve hainlerin cezasını çekmesi gerektiğine (ilahi bir adaletin kılıcı olduğuna) inanıyordu.

5. Dinlediğiniz/izlediğiniz metinlerde olayların geçtiği zaman ve mekânın özelliklerini yazınız.

Cevap: Zaman 19. yüzyıl Fransası’dır (Napolyon dönemi ve sonrası). Mekânlar ise zıtlıklar taşır: Marsilya’nın aydınlık ve umut dolu sokakları, If Şatosu’nun karanlık, nemli, umutsuz zindanları ve Paris’in gösterişli, zengin ama ikiyüzlü sarayları/konakları.

6. Edmond Dantès’in mekânlarla kurduğu duygusal bağlar, onun yaşam serüveninde nasıl bir rol oynamıştır?

Cevap: Zindan (If Şatosu) onda çaresizliği ve sonrasında küllerinden doğmayı (yeniden doğuşu) simgelerken; Monte Cristo adası gücü ve serveti, Marsilya ise kaybettiği masumiyeti temsil etmiştir. Mekânlar onun ruhsal değişiminin aynası olmuştur.

7. Dinlediğiniz/izlediğiniz metinlerde kullanılan bakış açısını belirleyiniz. Bakış açısının, olayların nesnelliğine ve okurun hikâyeyi yorumlamasına yaptığı katkıyı yazınız.

Cevap: İlahi (Hâkim) Bakış Açısı kullanılmıştır. Bu bakış açısı, okurun sadece Dantès’in değil, ona ihanet eden düşmanlarının da iç dünyalarını, korkularını ve gizli planlarını görmesini sağlar. Böylece okur, olayları daha tarafsız ve geniş bir çerçeveden yorumlayarak adaletin tecellisini tüm boyutlarıyla kavrar.

8. Gönül Hanım adlı romanın teması ve konusu yazınız.

Tema: Milliyetçilik, Türk kültürü/tarihi, vatan sevgisi ve aşk.
Konusu: Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslara esir düşen Türk subayı Mehmet Tolun’un, Tatar kızı Gönül Hanım ve arkadaşlarıyla birlikte Sibirya’dan Orhun Abideleri’ne yaptıkları zorlu gezi ve bu süreçte doğan aşk.

9. Aşağıdakilerden hangisi yazarın bu romanı yazma amacı olabilir?

Cevap: A) Okurların dikkatini Türk tarihine ve özellikle Orhun Abideleri’ne çekmek (Çünkü romanda karakterler sürekli Türk kültürüne, abidelerin çevirilerine ve milli benliğe vurgu yapmaktadır).

10. Romanın özeti göz önünde bulundurulduğunda okuduğunuz bölüm, sizce romanın hangi bölümünden (serim, düğüm veya çözüm) alınmış olabilir? İşaretleyiniz ve düşüncelerinizi gerekçeleriyle yazınız.

İşaretlenecek Kutu: Düğüm
Gerekçe: Serim (giriş/tanışma) bölümü bitmiş, karakterler yola çıkmıştır. Okuduğumuz bölümde atlarla yapılan zorlu bir yolculuk, Gönül Hanım’ın atının ürkmesiyle yaşanan bir kaza, Mehmet Tolun’un kıskançlık krizleri ve en nihayetinde asıl hedef olan Orhun Abideleri’ne ulaşma heyecanı (merak unsuru) vardır. Olayların en karmaşık ve hareketli olduğu bu kısım “Düğüm” bölümüdür.

11. Gönül Hanım adlı romanın özet bölümü ile romandan alınan bölümü dil ve anlatım, üslup ve yazılış amacı bakımından karşılaştırınız.

Dil ve Anlatım:
– Romanın Özeti: Nesnel, sade, açıklayıcı anlatım.
– Romandan Alınan Bölüm: Betimleyici, öyküleyici, mecazlı ve duygusal anlatım (“uyuyan bir ejder gibi hareketsiz”).

Üslup:
– Romanın Özeti: Bilgi veren, kronolojik, düz bir üslup (Özetleme tekniği).
– Romandan Alınan Bölüm: Coşkulu, sanatsal, iç diyaloglara ve psikolojik tahlillere (“Kalbimi kemiren kıskançlık ve yarış hissiyle…”) yer veren bir üslup.

Yazılış Amacı:
– Romanın Özeti: Okura olay örgüsü hakkında hızlı ve genel bir bilgi vermek.
– Romandan Alınan Bölüm: Okuru olayın içine çekmek, heyecanı hissettirmek, karakterlerin iç dünyasını yansıtarak estetik bir zevk vermek.

12. Yaptığınız karşılaştırmadan hareketle hangi metnin daha etkileyici olduğuna karar veriniz. Verdiğiniz kararı gerekçeleriyle yazınız.

Cevap: Romandan Alınan Bölüm çok daha etkileyicidir. Çünkü özet bölümü bize sadece “kaza geçirdiler ve kurtuldular” derken, romandan alınan metin o anki tozu, korkuyu, atların tökezlemesini ve Mehmet Tolun’un içindeki o insani “kıskançlık” duygusunu bize yaşatır. Edebiyatın amacı da sadece bilgi vermek değil, okura hissettirmektir.

13. Gönül Hanım adlı romandan alınmış diyalogdan hareketle Gönül Hanım’ın karakter özelliklerini yazınız.

Cevap: Öz güvenli, millî bilinci çok yüksek (milliyetçi), asimilasyona ve yabancı özentiliğine karşı duran, tarihiyle ve ırkıyla gurur duyan, cesur ve aydın bir Türk kadınıdır.

14. Gönül Hanım’ın karakter özellikleri sizce romandaki olayların akışını ve diğer karakterleri nasıl etkilemiştir?

Cevap: Onun bu dirayetli ve milliyetçi duruşu, esir bir Türk subayı olan Mehmet Tolun’u derinden etkilemiş ve ona umut aşılamıştır. Orhun Abideleri’ne gitme fikri onun bu tarih bilincinden doğmuş ve romanın bütün kurgusunu/yolculuğunu başlatmıştır.

15. Gönül Hanım’ın karakter özellikleri sizin Türk tarihi ve kültürü hakkındaki görüşlerinizi nasıl etkiledi? Cevabınızı metinden hareketle yazınız.

Cevap: Gönül Hanım’ın “Biz benliğimizi tanımazsak, kimse bizi tanımaya tenezzül etmez” sözü, kendi kültürümüze ve dilimize (Türkçemize) sahip çıkmamız gerektiğini, özümüzü unutup başkalarını taklit etmenin saygınlık değil aksine değersizlik getireceğini bana bir kez daha hatırlattı.

Yıldızlar (Bu temada olumlu bulduğunuz 3 şey):

• 1. Çalıkuşu romanı vasıtasıyla Anadolu’nun o dönemki gerçeklerini ve bir kadın öğretmenin gücünü görmek harikaydı.
• 2. Âşık Veysel’in belgeseli aracılığıyla edebiyatın sadece kâğıtta değil; seste, sazda ve kalpte de var olduğunu hissetmek çok etkileyiciydi.
• 3. Otobiyografi yazma atölyesinde kendi hayat hikâyemizi kaleme almak, iç dünyamızı keşfetmemizi sağladı.

Dilekler (Gelecekteki öğrenme yaşantılarınız için 2 dilek):

• 1. Sonraki temalarda da Çalıkuşu gibi sürükleyici romanlardan uzun kesitler okuyup onları sahnede (tiyatro olarak) canlandırabilmeyi diliyorum.
• 2. Edebiyat derslerimizde daha fazla “belgesel/film izleme” etkinlikleri (çok modlu metinler) olmasını ve üzerine tartışmalar yapmayı umut ediyorum.