Ünite Başlangıcı: Sınav Odaklı Temel Kavramlar
Sevgili öğrenciler, 2. Tema’ya başlarken, bu ünitenin asıl amacının okuduğunuz bir metnin sadece ne anlattığını değil, nasıl anlattığını ve hangi gizli mesajları verdiğini bulmak olduğunu unutmayın. Sınavlar ve değerlendirme için özellikle odaklanmanız gereken, tüm ünitenin temelini oluşturan 11 anahtar kavram vardır:
| Temel Kavram | Basit Anlamı ve Önemi (Sınav Odaklı) |
| Tema | Bir metindeki en soyut, evrensel temel duygu veya düşüncedir. (Örn: Aşk, Yalnızlık, Vatan Sevgisi). Bu, metnin ruhudur. |
| Konu | Temanın somutlaştırılmış halidir. Metinde anlatılan somut olay veya durumdur (Örn: Bir ağacın kesilme hikâyesi). Bu, metnin gövdesidir. |
| Örtük İleti | Yazarın metinde doğrudan söylemediği, ancak sezdirerek okura aktardığı gizli mesajdır (Örn: “Maddi çıkarlar doğayı yok eder” mesajı). Metin analizinin en önemli kilit noktası budur. |
| Yazarın Tutumu | Yazarın olaylara, karakterlere veya konuya karşı takındığı tavırdır (Örn: Eleştirel, öznel, nesnel, coşkulu). Metnin bakış açısını belirler. |
| Ana Duygu / Ana Düşünce | Şiirde baskın duygu (Ana Duygu), anlatı metinlerinde (hikâye, anı) ise ana mesajdır (Ana Düşünce). |
| Yazar-Metin İlişkisi | Yazarın kendi hayat deneyimlerinin, duygularının veya gözlemlerinin metne ne kadar yansıdığıdır. (Örn: Anı türünde bu ilişki çok güçlüdür). |
| Çağrışım / İmge / Ahenk | Şiir analizinde esastır. Çağrışım, kelimelerin zihnimizde uyandırdığı ek anlamlardır; imge, kelimelerle zihinde canlandırılan soyut görüntülerdir; ahenk ise seslerin uyumudur. |