Üniteye Başlarken: Temanın Anahtarı (Sınav Odaklı Kilit Kavramlar)
Öğrencilerinizin bu temada başarılı olmaları için, daha ilk derste onlara Anlam Arayışı temasının temel hedefini ve en kritik 3 kavramı sunmanız gerekir:
Temanın Ana Amacı: Metnin sadece ne anlattığı (Konu) değil, nasıl anlattığı (Yazarın Tutumu) ve yazarın gizli mesajının (Örtük İleti) ne olduğunu çözebilmek. 1
En Önemli 3 Kilit Kavram: (Sınavlarda ve üst düzey analizde en çok sorulanlar)
-
Örtük İleti: Yazarın metinde doğrudan söylemediği, ancak sezdirerek okura aktardığı asıl mesaj. (Bu metnin kalbidir, özellikle Bir Kavak ve İnsanlar hikayesinde kritiktir.) 1
-
Yazarın Tutumu: Yazarın anlattığı olaylara ve karakterlere karşı takındığı tavır (Eleştirel, öznel, nesnel, coşkulu, vb.). (Anı ve Hikâye karşılaştırmasında bu kavram ana ayırıcıdır.) 1
-
Tema: Metnin en soyut ve evrensel temel duygusu veya düşüncesidir (Aşk, Vatan Sevgisi, Yalnızlık). (Bu, konuyu kucaklayan daha büyük fikirdir.) 1
16 SAATLİK (4 HAFTALIK) KAVRAMSAL PLAN
1. HAFTA: Hikâyenin Temelleri ve Yazarın Gizli Mesajı (4 Saat)
Sayfa Aralığı: 72 – 88 (Giriş ve “Bir Kavak ve İnsanlar” Hikâyesi ile Karşılaştırmalı Çalışmalar)
| Kavram Adı | Anlamı ve Tanımı | Öğretim Metni |
| Tema |
Bir metinde ele alınan, soyut ve evrensel temel duygu veya düşünce (Örnek: Doğa Sevgisi, Karamsarlık).1 |
Bir Kavak ve İnsanlar 1 |
| Konu |
Temanın somutlaştırılmış hali; metinde ele alınan somut olay, durum veya sorun (Örnek: Fabrikatörün kişisel çıkarı uğruna kavağı kesmesi).1 |
Bir Kavak ve İnsanlar 1 |
| Açık İleti | Metinde yazarın doğrudan, kelimelerle ifade ettiği mesajdır. |
Bir Kavak ve İnsanlar 1 |
| Örtük İleti |
Metinde doğrudan söylenmeyen, ancak yazarın sezdirerek okura aktarmak istediği asıl mesaj veya eleştiridir. (Ana Odak) 1 |
Bir Kavak ve İnsanlar 1 |
| Yazarın Tutumu |
Yazarın anlattığı olaylara, karakterlere veya konuya karşı takındığı tavırdır (Örn: Eleştirel, alaycı, duygusal).1 |
Bir Kavak ve İnsanlar 1 |
| Yardımcı Düşünce | Ana düşünceyi destekleyen, açıklayan veya detaylandıran yan fikirlerdir. |
“Bir Kavak ve İnsanlar” ile “Hişt, Hişt…” 1 |
Tekrar Edilmesi Gereken Kavramlar: Tema, Konu (Somut/Soyut farkı).
2. HAFTA: Türler Arası Karşılaştırma ve Gerçekliğin Temsili (4 Saat)
Sayfa Aralığı: 89 – 115 (Hikâye karşılaştırmaları, Anı girişi ve Türler Arası Farklar)
| Kavram Adı | Anlamı ve Tanımı | Öğretim Metni |
| Ana Düşünce |
Anlatı metninin (hikâye, anı) okura vermek istediği en kapsayıcı temel mesajdır. (Şiirdeki Ana Duygu‘dan farklıdır).1 |
Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün 1 |
| Anı Türü |
Yazarın, yaşadığı olayları ve deneyimleri üzerinden zaman geçtikten sonra, kendi öznel bakış açısıyla kaleme aldığı yazı türüdür. 1 |
Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün 1 |
| Yazar-Metin İlişkisi |
Yazarın kişisel hayatından ve deneyimlerinden yola çıkarak (anı, otobiyografik hikâye) metne ne kadar dahil olduğudur. 1 |
Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün 1, Kabak Çekirdekçi 1 |
| Gerçekliği Aktarma Şekli |
Metnin olayı nesnel mi (tarihçi gibi) yoksa öznel/duygusal mı (sanatçı gibi) aktardığıdır. 1 |
Hikâye ve Anı karşılaştırması (Sayfa 104-105) 1 |
Tekrar Edilmesi Gereken Kavramlar: Örtük İleti, Yazarın Tutumu, Konu, Tema.
3. HAFTA: Uygulama ve Milli Değerler Üzerinden Anlam (4 Saat)
Sayfa Aralığı: 116 – 130 (Ara Metinler, Tür Ayrımı ve Konuşma Atölyesi)
| Kavram Adı | Anlamı ve Tanımı | Öğretim Metni |
| Yazma Amacı |
Yazarın bir metni hangi temel hedefle kaleme aldığı (Bilgi vermek, ikna etmek, eleştirmek, coşku vermek). 1 |
İstiklâl Marşı 1 |
| Epik Şiir |
Konusu savaş, yiğitlik, kahramanlık ve ulusal ruh olan, okurda coşku uyandıran şiir türüdür. 1 |
İstiklâl Marşı 1 |
| Edebi Metin Farkı |
Edebi metinler (Hikâye, Şiir) hissettirir, mecaz kullanır; Öğretici metinler (Deneme, Makale) bilgi verir, kelimeleri gerçek anlamda kullanır. 1 |
Tatlı Dile Dair (Öğretici) ve Sakarya Türküsü (Edebi) karşılaştırması 1 |
| Performans/Sentez | Öğrenilen bilgileri yaratıcı bir şekilde kullanma ve sunum becerisi. |
Konuşma Atölyesi (“Karakterimin Yolculuğu”) 1 |
Tekrar Edilmesi Gereken Kavramlar: Yazarın Tutumu, Tema, Açık/Örtük İleti (Özellikle Konuşma Atölyesi için).
4. HAFTA: Estetik Çözümleme ve Genel Sentez (4 Saat)
Sayfa Aralığı: 131 – 149 (Şiir Analizi, Yazma Atölyesi ve Ölçme Değerlendirme)
| Kavram Adı | Anlamı ve Tanımı | Öğretim Metni |
| Ana Duygu |
Şiirde baskın olan, metnin tamamına yayılmış temel duygusal durumu (Örn: Hüzün, aşk acısı). 1 |
Mihriban 1 |
| Çağrışım |
Bir kelimenin okurun zihninde uyandırdığı ek, kişisel veya kültürel anlamlardır (Örn: “Al Sancak”ın çağrışımı). 1 |
Mihriban 1 |
| İmge |
Kelimelerle zihinde canlandırılan, genellikle mecazlı ve soyut görüntülerdir (Örn: “Alev üşüyor”, “Aşk kördüğüm”). 1 |
Mihriban 1 |
| Ahenk (Ritim/Uyum) |
Şiirdeki seslerin, ritmin, hece sayılarının ve kafiyelerin oluşturduğu müzikal uyum ve düzen. 1 |
Mihriban 1 |
Tekrar Edilmesi Gereken Kavramlar: TÜM 11 TEMEL KAVRAM (Ana Duygu, Çağrışım, İmge, Ahenk, Örtük İleti, Yazarın Tutumu, Tema, Konu, Yazar-Metin İlişkisi, Yazma Amacı, Ana Düşünce).