Sayfa 72, “Anlam Arayışı” temasına bir giriş yaparak öğrencileri metinlerin sadece biçimsel özelliklerinden (bir önceki tema olan “Sözün İnceliği”) ziyade, içeriğin derinliğine odaklanmaya yönlendirir.1
Temanın adı olan “Anlam Arayışı”, öğrencilerin edebi metinlerdeki temel duygu, düşünce ve örtük iletileri keşfetme yeteneğini geliştirmeyi amaçlayan genel pedagojik hedefi yansıtır. Aynı zamanda, bu başlık, lise çağındaki gençlerin kendi kimlik ve varoluş amaçlarını bulma süreciyle de örtüşen bir metafor sunarak, dersin sadece bilgi aktarımı değil, kişilik gelişimine de hizmet ettiğini gösterir. Bu tema ile öğrencinin metnin pasif okurundan, kendi hayatının aktif anlam arayıcısına dönüşmesi hedeflenmektedir.
Temanın Kapsamı ve Hedefleri:
Temanın alt başlıkları; Hikâye (“Bir Kavak ve İnsanlar”), Anı (“Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün”), Şiir (“Mihriban”) ve çeşitli atölye çalışmaları gibi farklı edebi türler üzerinden anlam çözümlemesi yapmayı amaçlar.1
Öğrenciden beklenen temel hedefler şunlardır:
- Edebî eserlerin içeriğini tam olarak anlamak.1
- Metnin yüzeysel olay örgüsünün ötesindeki derinliğini keşfetmek.1
- Konu, ana duygu, ana düşünce gibi unsurların bir bütünün parçası olduğunu fark ederek edebi metinleri analiz etme yeteneğini geliştirmek.1
Öğrenilecek Temel Kavramlar:
Bu temada metinlerin içeriğini analiz etmek için kritik öneme sahip kavramlar belirlenmiştir. Bu kavramlar, metnin soyut ve somut katmanlarını birbirinden ayırmayı öğretir.
Temel Kavram Analizi
| Kavram | TDK Anlamı | Öğrenciye Yönelik Basitleştirilmiş Açıklama ve Örnek |
| Açık İleti | Bir metin veya konuşmada doğrudan, net ve yoruma kapalı olarak ifade edilen mesaj.1 | Yazarın tam olarak ne demek istediğini hemen anladığımız, doğrudan ifade edilen mesaj. (Örn: “Fabrika doğaya zarar verdi.”) |
| Örtük İleti | Yazarın sezdirme, çağrışım veya dolaylı yollarla aktardığı, okurun çıkarım yapmasını gerektiren, çok anlamlı mesaj.1 | Yazarın direkt söylemeyip, metnin altında gizlediği, okuyucunun bulması gereken derin anlam. (Örn: “Maddiyat, maneviyatı ezer.”) |
| Tema | Bir metnin temelinde yatan, soyut ve evrensel ana düşünce veya duygu.1 | Metnin anlattığı en genel, en soyut ve evrensel kavram. (Örn: “Doğa Sevgisi”, “Yalnızlık”.) |
| Ana Düşünce | Yazarın metin aracılığıyla okura vermek istediği asıl mesaj veya temel yargı (Öğretici metinlerde baskındır).1 | Yazarın metni neden yazdığını açıklayan, tez veya ders niteliğindeki temel yargı. (Örn: “Doğayı korumalıyız.”) |
| Konu | Tema’nın somut olaylar ve kişiler üzerinden görünür kılınmış hali.1 | Metinde neyin anlatıldığı (Ne hakkında?). Olayın gerçekleştiği somut çerçeve. (Örn: “Bir kavağın kesilip telefon direği yapılması.”) |
| Yazarın Tutumu | Yazarın metne ve konuya olan kişisel yaklaşımı (öznel/nesnel, eleştirel, coşkulu vb.).1 | Yazarın anlattığı olaya nasıl baktığı, duygularını katıp katmadığı. (Eleştirel, hayran, tarafsız gibi.) |
